Polarizimi i pagave dhe rritja mesatare tregon një hendek gjithnjë e më të madh

Sipas të dhënave të INSTAT, tregu shqiptar i punës po shfaq një tablo që në pamje të parë duket pozitive, por në thelb është më e ndërlikuar dhe më kontradiktore.

Shkalla e pjesëmarrjes në forcat e punës për popullsinë 15–64 vjeç qëndron në 76,2%, duke shënuar një rritje të lehtë krahasuar me tremujorin e mëparshëm, por një ulje të lehtë në raport me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Ndërkohë, shkalla e punësimit për popullsinë 15 vjeç e lart është rreth 58%, ndërsa papunësia qëndron në nivelin 8,4%. Këto tregues, në vetvete, sugjerojnë një treg pune relativisht të qëndrueshëm, por nuk tregojnë gjithë historinë.

Në fakt, ajo që e karakterizon më shumë tregun shqiptar të punës sot nuk është vetëm niveli i punësimit apo papunësisë, por mënyra se si po shpërndahen të ardhurat dhe mundësitë brenda ekonomisë. Pikërisht këtu shfaqet një fenomen gjithnjë e më i dukshëm me rritje mesatare të pagave, por polarizim të fortë midis sektorëve dhe profesioneve.

Të dhënat e fundit të INSTAT mbi ecurinë e tregut të punës tregojnë një ekonomi që po rritet në mënyrë selektive. Nga njëra anë, disa sektorë po përjetojnë mungesë të theksuar të fuqisë punëtore dhe për rrjedhojë rritje të shpejtë të pagave. Nga ana tjetër, një pjesë e madhe e tregut mbetet me paga të ulëta dhe me ritëm shumë më të ngadaltë rritjeje. Kjo do të thotë se, ndërsa mesatarja statistikore e pagave rritet, përfitimi real nuk shpërndahet në mënyrë të barabartë.

Në krye të këtij segmenti me paga të larta qëndrojnë profesionet ku mungesa e specialistëve është më e theksuar. Këtu përfshihen ekspertët e teknologjisë së informacionit dhe zhvillimit të softuerit, inxhinierët në fusha si energjia, ndërtimi dhe mekanika, si dhe profesionistët e sektorit financiar dhe bankar. Një rol gjithnjë e më të rëndësishëm po marrin edhe profesionet e lidhura me transformimin teknologjik dhe energjinë e gjelbër, si automatizimi industrial, sistemet HVAC dhe instalimet e energjisë diellore. Në këto profesione, rritja e pagave është më e shpejtë sepse kërkesa është shumë më e lartë se oferta e specialistëve.

Në të kundërt, një pjesë e madhe e ekonomisë mbetet në një nivel tjetër të zhvillimit të pagave. Bujqësia tradicionale, puna e pakualifikuar në ndërtim, shërbimet bazë, disa segmente të administratës dhe industria e thjeshtë përpunuese vazhdojnë të karakterizohen nga paga më të ulëta dhe rritje më e ngadaltë. Në këto sektorë, shpesh rritja nominale e pagave nuk arrin të kompensojë plotësisht rritjen e kostos së jetesës, duke krijuar një ndjesi stagnimi ekonomik për një pjesë të madhe të punonjësve.

Ky zhvillim ka krijuar një strukturë gjithnjë e më të ndarë të tregut të punës. Në një anë kemi sektorët me paga të larta, ku konkurrenca për talent është e fortë, kostot për bizneset rriten dhe investimet në automatizim po bëhen të domosdoshme. Në anën tjetër kemi sektorët me paga të ulëta, ku stabiliteti i kostove është më i madh për bizneset e vogla, por ku njëkohësisht rritet emigracioni i punëtorëve dhe vështirësia për të gjetur staf të qëndrueshëm.

Ky polarizim nuk mbetet vetëm në nivel ekonomik, por shtrihet drejtpërdrejt në jetën e familjeve. Në praktikë, dy familje me nivele të ndryshme profesionale mund të kenë standard jetese krejtësisht të ndryshëm, edhe në të njëjtin qytet. Kjo rrit pabarazinë reale të të ardhurave dhe krijon një presion të fortë social drejt orientimit në profesione me paga më të larta, shpesh duke nxitur emigracion selektiv të fuqisë punëtore më të kualifikuar.

Nga ana strukturore, ky fenomen shpjegohet nga tre faktorë kryesorë: mungesa e aftësive profesionale në zanate dhe teknologji, emigracioni i vazhdueshëm i fuqisë punëtore të kualifikuar dhe struktura e ekonomisë shqiptare, e cila mbetet e orientuar kryesisht drejt ndërtimit, shërbimeve dhe turizmit sezonal. Kombinimi i këtyre faktorëve krijon një treg pune ku disa profesione shndërrohen në “premium”, ndërsa të tjera mbeten të nënvlerësuara.

Në përfundim, të dhënat e INSTAT tregojnë qartë se Shqipëria nuk përballet thjesht me një çështje të nivelit të pagave, por me një çështje më të thellë strukturore: mënyrën se si shpërndahet rritja ekonomike brenda tregut të punës. Rritja e pagës mesatare është një tregues i rëndësishëm statistikor, por nuk mjafton për të kuptuar realitetin e plotë. Ajo që përcakton stabilitetin afatgjatë të ekonomisë nuk është vetëm sa rriten pagat, por kush përfiton nga kjo rritje dhe sa e balancuar është ajo midis sektorëve dhe profesioneve.