Analizë e kredisë për fermerët, efektivitetit të saj dhe konteksti i zgjedhjeve politike

Programi i qeverisë i koordinuar me Bankën e Shqipërisë për hapjen e një linje kreditimi prej 25 miliardë lekë në mbështetje të bujqësisë dhe sektorëve të lidhur, siç është kreditimi me norma të ulëta interesi dhe garancia sovrane është një masë e rëndësishme dhe e nevojshme, por vjen në një moment që mund të paraqesë disa sfida dhe mundësi. Le të analizojmë këtë në dritën e nevojave të sektorit dhe afateve politike.

Por a është koha e duhur për kredinë?

Ky program financimi mund të jetë i dobishëm, por koha e lançimit në prag të zgjedhjeve mund të ndikojë në efektivitetin afatgjatë. Ne mendojmë se gjasat e efektivitetit të kredisë në kaq pa kohë dhe me një qasje që vjen në fund të mandatit të qeverisë aktuale ka disa efekte dhe kundërefekte të mundshme, të tilla si:

– Përgjigja e bujqësisë ndaj financimit të ri mund të jetë pozitive, pasi fermerët janë në një periudhë kritike, përpara se të nisë sezoni i ardhshëm i mbjelljeve dhe prodhimit. Ky është një moment i mirë për t’i mundësuar atyre të investojnë në mekanizim, magazinim dhe teknologji.
– Koha e shkurtër për implementim para zgjedhjeve, për më pak se 100 ditë nuk janë të mjaftueshme për të realizuar një program të plotë mbështetjeje, veçanërisht për fermerët që ndodhen në një situatë të vështirë për t’u informuar dhe për t’u përfshirë në kredi të reja. Ndërkohë që bankat dhe institucionet financiare mund të shohin me dyshim mundësinë për të angazhuar burime të tilla të mëdha në një periudhë politike kaotike.
– Zgjedhjet mund të shkaktojnë përçarje dhe pasiguri politike, duke pasur një efekt negativ në besimin e fermerëve dhe bankave për të investuar në projekte afatgjata. Ndërkohë, qeveria mund të shfrytëzojë këtë periudhë për të krijuar një perceptim të mbështetjes për bujqësinë, duke e përdorur këtë program si një mjet për fitoren politike, duke e bërë kredinë më tërheqëse për elektoratin rural.

Efektiviteti i kredisë në kontekstin e nevojave të fermerëve

Duke marrë parasysh analiza të mëparshme të programin e qeverisë për bujqësinë, ku ne kemi identifikuar një nevojë të qartë për rreth 1 miliard € në vit për zhvillimin e sektorëve bujqësorë dhe përpjekjet për të modernizuar bujqësinë, kredia e propozuar prej 25 miliardë lekësh (rreth 250 milionë €) është një fillim i mirë, por është një pjesë e vogël e asaj që nevojitet për zhvillim të qëndrueshëm.

Nëse programi përdoret si një fillim, do të ofrojë mundësi të dukshme për fermerët e vegjël dhe të mesëm, por për të pasur një efektivitet të vërtetë në sektor, është e nevojshme që kjo kredi të jetë e fokusuar në investime afatgjata, si mekanizimi, përpunimi i produkteve dhe përmirësimi i infrastrukturës, përndryshe mund të mbetet si një mbështetje e përkohshme dhe jo e qëndrueshme.

Përfitueshmëria e kredive varet nga aftësia e fermerëve për të përfituar nga kreditë e favorshme, veçanërisht për ata që janë të paformalizuar dhe pa dokumentacion të plotë. Kjo mund të jetë një sfidë e madhe, pasi shumica e fermerëve janë ende të paformalizuar dhe të pamjaftueshëm të organizuar për të përfituar nga një program kredie që kërkon garanci dhe dokumentacion të plotë.

Edhe pse qeveria ofron një garanci sovrane për 70% të principalit, bankat mund të vazhdojnë të jenë të kujdesshme, duke marrë parasysh rrezikun e lartë të sektorit bujqësor dhe mundësinë e vonesave në shlyerjen e kredive.

Disa fermerë mund të përballen me procedura burokratikë, që mund t’i pengojnë ata nga përfitimi i kredive. Kjo është një sfidë që kërkon mbështetje të drejtpërdrejtë për legalizimin e fermave dhe krijimin e një mjedisi të përshtatshëm për kredi.

Ditët para zgjedhjeve sjellin pasiguri për të ardhmen politike, duke bërë që shumë bizneset dhe fermerët të mos jenë të sigurt nëse do të kenë mundësi të shlyejnë kredinë, duke e bërë kredi më të rrezikshme.

Gjithsesi, me mbështetje të plotë nga Banka e Shqipërisë dhe nga qeveria, ky program mund të nxisë bankat për të zhvilluar një produkt financiar të qëndrueshëm dhe të përshtatshëm për bujqësinë.

Kujdes! Të mos harrojmë precedentin që ndodhi në rastin e eksportuesve gjatë vitit 2024

A përbën shkelje të Kodit zgjedhor dhe sa përkon me fushën e veprimit të Bankës së Shqipërisë kjo nismë e re?

Sipas Kodit Zgjedhor të Shqipërisë, ka disa dispozita që kufizojnë veprimtaritë e qeverisë dhe organeve të saj në periudhën para zgjedhjeve. Këtu përfshihen ndalimet për përfitime financiare të drejtpërdrejta, shpërndarje të fondeve përmes grantesh apo financimeve të drejtpërdrejta për qytetarët, dhe vendosja e shpërblimeve financiare që mund të ndikojnë në ndihmën elektorale.

Për këtë arsye, qeverisë i ndalohet që të marrë vendime të natyrës financiare që mund të jenë interpretuar si shpërblime elektorale, të cilat mund të ndikojnë në fushatën zgjedhore.

Megjithatë, Banka e Shqipërisë është një institucion i pavarur dhe ka një rol të veçantë në politikën monetare dhe mbështetjen e sektorëve të ekonomisë. Ajo ka kompetencë të ofrojë instrumente financiare, përfshirë linjat e kreditimit të mundshme për sektorë të caktuar, si bujqësia, pa qenë nevoja që ky vendim të kalojë nën miratimin e qeverisë.

Vendimi i Bankës së Shqipërisë për krijimin e një linje financimi për bujqësinë mund të ketë një bazë ligjore në kompetencat e saj, por është e rëndësishme të kuptohet që, për të shmangur akuzat për favorizim politik, çdo vendim duhet të jetë në përputhje me kornizën e ligjit dhe të jetë në përputhje me kritere objektive dhe pa ndikime elektorale.

Përgjegjësia për mbikëqyrjen e vendimeve që kanë ndikim në zgjedhje mbetet gjithashtu në duar të institucioneve të pavarura, siç është Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ), i cili mund të bëjë vlerësime mbi përputhshmërinë e vendimeve me ligjin.

Një aspekt tjetër që duhet marrë parasysh është dallimi ndërmjet mbështetjes financiare dhe shpërblimeve elektorale.

Nëse Banka e Shqipërisë e ka përgatitur këtë linjë financimi si një masë për të ndihmuar zhvillimin afatgjatë të bujqësisë, pa marrë parasysh periudhën zgjedhore, kjo mund të konsiderohet si një masë teknike dhe ekonomike, dhe jo si një mjet elektorali.
Në këtë rast, qeveria duhet të sigurohet që çdo vendim i lidhur me këtë program të mos ketë elementë të shpërblimeve direkte që lidhen me fushatën zgjedhore.

Nëse Banka e Shqipërisë vepron në përputhje me rregullat e saj të brendshme dhe nga kjo nuk ka përfitime të drejtpërdrejta politike, kjo mund të jetë e pranueshme juridikisht. Megjithatë, nëse qeveria ka një pjesëmarrje të drejtpërdrejtë në procesin e implementimit të këtij programi, mund të lindin pyetje të tjera për përputhshmërinë me Kodin Zgjedhor.

Nëse do të ekzistonte një element i influencës politike të qeverisë në procesin e mbështetjes financiare, duke u përdorur për fitime elektorale, kjo mund të shpallej ilegale dhe e papranueshme juridikisht.

Pavarësisht kësaj, transparenca dhe proceset e qarta për të siguruar që fondet përdoren për nevoja reale të sektorëve ekonomikë dhe jo si një mjet elektorali, janë thelbësore për të shmangur akuzat për manipulim zgjedhor.

Në çdo rast, është e rëndësishme që Komisioni Qendror i Zgjedhjeve dhe institucionet përkatëse të monitorojnë këtë proces për të siguruar përputhshmërinë e tij me ligjin dhe Kodin Zgjedhor.