Nga dyfishimi i shtesës së pensioneve te matja e fuqisë reale blerëse

Debati për reformën e pensioneve në Shqipëri është përqendruar te objektivat e shpallur për vitin 2030 në 40,000 lekë në muaj për pensionin urban të plotë, 22,000 lekë për pensionin urban të pjesshëm dhe 18,000 lekë për pensionin mesatar rural. Sipas Ministrisë së Financave, pensioni urban i plotë, nga rreth 27,350 lekë, synohet të arrijë në 40,000 lekë në muaj në fund të periudhës së reformës.

Megjithatë, një objektiv i shprehur vetëm në vlerë nominale nuk mjafton për të përcaktuar nëse reforma përmirëson realisht mirëqenien e pensionistëve. Vlera e pensionit në vitin 2030 duhet të krahasohet me çmimet që do të paguajnë pensionistët, me pagat e popullsisë aktive dhe me burimet që do të financojnë skemën.

Sipas analizës së ALTAX, “Pensionet 2030, 40 mijë apo 46 mijë lekë?”, me një inflacion mesatar ilustrues prej 3% në vit, 40,000 lekë në vitin 2030 do të kishin fuqi blerëse sa rreth 34,500 lekë të sotme. Për të ruajtur fuqinë blerëse të 40,000 lekëve të sotme, pensioni nominal në vitin 2030 do të duhej të ishte rreth 46,300 lekë.

Kjo diferencë nuk është thjesht një debat mbi madhësinë e shifrës. Ajo tregon se një reformë mund të përmbushë objektivin nominal të shpallur dhe, njëkohësisht, të mos garantojë plotësisht ruajtjen e standardit të jetesës së pensionistit.

Përcaktimi i objektivit politik nga ajo që do analizojmë nëvijim nuk ju referua dhe nuk është i sinqertë për adresimin e çfarë niveli jetese garanton pensioni mesatar 40 mijë lekë dhe sa duhej të jetë vlera e tij nominale për ta realizuar këtë objektiv?

Si funksionon dyfishimi i shtesës dhe pse nuk duhet ngatërruar me dyfishimin e bonusit?

Në kuadrin e buxhetit të vitit 2026, qeveria ka paraqitur një skemë të rritjes graduale të të ardhurave nga pensionet deri në vitin 2030. Për pensionin urban të plotë, shtesa e shpallur për vitin e parë është 1,800 lekë në muaj, me një rritje progresive të paraqitur si 3,600 lekë në vitin 2027, 5,400 lekë në vitin 2028 dhe 7,200 lekë në vitin 2029. Për kategoritë e tjera parashikohen shuma të ndryshme.

Këto vlera duhen interpretuar si shtesa mujore sipas skemës së deklaruar dhe jo si dyfishim i bonusit të fundvitit dhe as si dyfishim i të gjithë pensionit. Për më tepër, skema e shpallur duhet dalluar nga kompensimet e përcaktuara në vendime të veçanta dhe nga indeksimi vjetor i pensioneve.

Vendimi i Këshillit të Ministrave nr. 828, datë 30 dhjetor 2025, për shembull, përcakton kompensime mujore për kategori të caktuara, me kufij të të ardhurave të referuara në datën 31 dhjetor 2025. Këto kompensime nuk ndryshojnë automatikisht kur pensionet indeksohen. Vendimi gjithashtu përcakton se personat të cilëve u lind e drejta për pension nga 1 janari 2027 e në vijim nuk përfitojnë sipas kësaj skeme të veçantë.

Për rrjedhojë, ekzistojnë tri mekanizma që duhet të analizohen veçmas:

• Shtesa graduale e të ardhurave nga pensionet, sipas kategorisë dhe skemës së shpallur për periudhën deri në vitin 2030.
• Kompensimi mujor i të ardhurave, i kufizuar nga kushtet dhe pragjet e vendimit përkatës.
• Bonusi i njëhershëm, i cili jepet sipas vendimeve të posaçme dhe nuk përbën vetvetiu rritje të përhershme të pensionit mujor.

Ky dallim është thelbësor për llogaritjen e përfitimit real. Nëse një shtesë e re e çon një pensionist pranë një kufiri të kompensimit, rezultati neto varet nga rregullat e skemës konkrete. Nuk mund të supozohet se çdo rritje e shpallur i shtohet automatikisht, pa asnjë kufizim, çdo kompensimi ekzistues.

Rastet konkrete, si ndryshon përfitimi pranë kufijve të kompensimit

Për të kuptuar ndikimin e pragjeve, duhet të dallojmë kufijtë e kompensimit të vitit 2026 nga objektivat e pensioneve për vitin 2030.

Kufijtë prej 40,000, 22,000 dhe 18,000 lekësh të përcaktuar në vendimin nr. 828/2025 janë kufij për kategori të caktuara të kompensimit dhe nuk përbëjnë pragje universale që përcaktojnë nëse një pensionist e meriton apo jo pensionin e synuar për vitin 2030.

Sipas vendimit, kompensimi jepet deri në plotësimin e vlerës së të ardhurave të përcaktuar për kategorinë përkatëse. Për ilustrim, rastet e mëposhtme tregojnë se si funksionon ky kufizim matematikor, duke supozuar se personi plotëson të gjitha kushtet e tjera ligjore.

Pension urban i plotë, kufiri 40,000 lekë

Për kategoritë përfituese të përcaktuara në pikën 1 të vendimit, kompensimi mund të arrijë deri në 1,800 lekë në muaj, për personat me të ardhura brenda kufirit përkatës.

Të ardhurat para kompensimit	Kompensimi ilustrues	Të ardhurat pas kompensimit
38,000 lekë	1,800 lekë	39,800 lekë
38,200 lekë	1,800 lekë	40,000 lekë
39,000 lekë	1,000 lekë	40,000 lekë
39,500 lekë	500 lekë	40,000 lekë
39,900 lekë	100 lekë	40,000 lekë
40,000 lekë	0 lekë	40,000 lekë

Rasti tregon se, kur zbatohet kufizimi i kompensimit, një person me të ardhura 39,000 lekë nuk përfiton domosdoshmërisht shumën maksimale prej 1,800 lekësh. Kompensimi kufizohet në diferencën deri në 40,000 lekë.

Por ky kufi nuk duhet interpretuar si niveli i mjaftueshëm i pensionit për vitin 2030. Ai është një kufi administrativ i skemës së kompensimit për vitin 2026, ndërsa analiza e mjaftueshmërisë duhet të bazohet te fuqia blerëse dhe nevojat reale.

Pension urban i pjesshëm, kufiri 22,000 lekë

Për kategoritë e përcaktuara në pikën 2 të vendimit, kompensimi mund të arrijë deri në 800 lekë në muaj, me kufirin e të ardhurave prej 22,000 lekësh.

Të ardhurat para kompensimit	Kompensimi ilustrues	Të ardhurat pas kompensimit
20,000 lekë	800 lekë	20,800 lekë
21,000 lekë	800 lekë	21,800 lekë
21,200 lekë	800 lekë	22,000 lekë
21,500 lekë	500 lekë	22,000 lekë
21,900 lekë	100 lekë	22,000 lekë
22,000 lekë	0 lekë	22,000 lekë

Këtu lind një problem më i gjerë i politikës sociale. Nëse 22,000 lekët trajtohen si objektiv përfundimtar pa u indeksuar me koston e jetesës, vlera reale e këtij niveli do të bjerë me kalimin e viteve.

Gjithashtu, pensionistët që kanë pensione të ngjashme, por që bëjnë pjesë në kategori të ndryshme ligjore, mund të trajtohen ndryshe. Prandaj, nuk mjafton të njihet vetëm shuma e pensionit; duhet identifikuar kategoria, periudha e lindjes së të drejtës dhe rregulli që zbatohet.

Pension rural, kufiri 18,000 lekë

Për kategoritë e përcaktuara në pikën 3 të vendimit, kompensimi mund të arrijë deri në 1,000 lekë në muaj, me kufirin përkatës të të ardhurave prej 18,000 lekësh.

Të ardhurat para kompensimit	Kompensimi ilustrues	Të ardhurat pas kompensimit
16,500 lekë	1,000 lekë	17,500 lekë
17,000 lekë	1,000 lekë	18,000 lekë
17,300 lekë	700 lekë	18,000 lekë
17,700 lekë	300 lekë	18,000 lekë
17,900 lekë	100 lekë	18,000 lekë
18,000 lekë	0 lekë	18,000 lekë

Edhe në këtë rast, kufiri prej 18,000 lekësh nuk është një matje e kostos së jetesës së pensionistit rural. Ai përcakton kufirin e kompensimit për kategoritë e përfshira në vendim.

Për më tepër, pensionistët ruralë mund të kenë struktura të ndryshme shpenzimesh, akses të ndryshëm në shërbime dhe të ardhura të tjera familjare. Këto dallime duhet të merren parasysh në hartimin e një politike që synon të garantojë një nivel të krahasueshëm jetese.

Si zbatohet dyfishimi në praktikë?

Në deklarimin e publikuar nga Kryeministria, modeli për pensionin urban me vite të plota pune paraqitet si një shtesë prej 18,000 lekësh të vjetra në muaj në vitin 2026, e cila dyfishohet në janar 2027, trefishohet në 2028 dhe katërfishohet në 2029. Kjo do të thotë 1,800 lekë të reja, 3,600 lekë të reja, 5,400 lekë të reja dhe 7,200 lekë të reja në muaj, përkatësisht.

Më poshtë paraqitet një shembull i mekanizmit të deklaruar, i cili nuk është tabelë specifike sipas rasteve më lart e pagesave individuale për çdo vit.

Viti	Shtesa mujore e deklaruar	Shtesa për 12 muaj
2026	1,800 lekë	21,600 lekë
2027	3,600 lekë	43,200 lekë
2028	5,400 lekë	64,800 lekë
2029	7,200 lekë	86,400 lekë

Kjo tabelë paraqet vlerën e shtesës mujore sipas shumëfishit të njoftuar. Nuk do të thotë që pensionisti merr çdo vit vetëm këtë shumë, sepse shtesa i bashkohet pensionit ekzistues dhe mund të ketë edhe indeksim vjetor e masa të tjera.

Çfarë ndodh me pensionistin që kalon pragun pas një rritjeje?

Supozojmë se një pensionist i kategorisë urbane të plotë ka të ardhura prej 39,000 lekësh para kompensimit. Sipas formulës së kufirit, kompensimi i tij mund të jetë 1,000 lekë, duke i çuar të ardhurat në 40,000 lekë.

Nëse në vitin pasardhës rritet shtesa mujore e pensionit, duhet të përcaktohet nëse kompensimi ekzistues vazhdon, reduktohet apo ndërpritet, sipas rregullave të zbatueshme për atë vit.

Vendimi nr. 828/2025 parashikon që kompensimet e përcaktuara prej tij nuk ndryshojnë në rastet e indeksimit të pensioneve. Kjo do të thotë se kompensimi nuk duhet trajtuar sikur të ishte një shumë që rillogaritet automatikisht çdo vit në funksion të çdo rritjeje të pensionit.

Për këtë arsye, përllogaritja e përfitimit neto duhet të bëhet për çdo vit veçmas. Duhet të përfshihen pensioni bazë, indeksimi, shtesa e re, kompensimi që mbetet i zbatueshëm dhe çdo ndryshim i akteve ligjore.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për pensionistët që ndodhen shumë pranë kufirit, sepse një ndryshim relativisht i vogël mund të ndikojë në masën e kompensimit. Megjithatë, nuk duhet të pretendohet se çdo pensionist që kalon pragun humbet të gjitha mbështetjet e tjera, pasi kjo varet nga natyra dhe kushtet e secilit përfitim.

Pse objektivi politik duhet të matet me fuqinë blerëse dhe jo vetëm me pragjet nominale?

Problemi kryesor i objektivave 40,000, 22,000 dhe 18,000 lekë nuk është vetë ekzistenca e tyre. Problemi është se ato nuk mund të konsiderohen të mjaftueshme pa një analizë të detajuar të kostos së jetesës dhe të zhvillimit ekonomik.

Një pension prej 40,000 lekësh mund të ketë një fuqi blerëse të ndryshme nga ajo që ka sot, në varësi të inflacionit të akumuluar. E njëjta gjë vlen për pensionin e pjesshëm prej 22,000 lekësh dhe pensionin rural prej 18,000 lekësh.

Për këtë arsye, objektivi duhet të lidhet me tri matje të veçanta.

Së pari, ruajtja e fuqisë blerëse. Duhet llogaritur se sa kushton në vitin 2030 shporta e konsumit të një pensionisti, duke u dhënë peshën e duhur ushqimeve, energjisë, ilaçeve, kujdesit shëndetësor dhe transportit.

Së dyti, mjaftueshmëria e të ardhurave. Duhet përcaktuar niveli minimal i të ardhurave që i mundëson pensionistit të mbulojë nevojat bazë pa u bërë tërësisht i varur nga familja. Ky nivel nuk duhet të jetë një shifër e zgjedhur administrativisht, por rezultat i matjes së shpenzimeve dhe të kushteve reale të jetesës.

Së treti, pozicioni relativ ndaj pagave. Pensioni duhet krahasuar me pagën mesatare dhe pagën kontribuese. Nëse pagat rriten shumë më shpejt se pensionet, pensionisti mund të ruajë pjesërisht fuqinë blerëse, por të humbasë terren relativ kundrejt popullsisë aktive.

Kjo është arsyeja pse një objektiv i qëndrueshëm duhet të jetë i lidhur me një formulë të qartë, jo vetëm me një shifër të vetme për fundin e mandatit.

Çfarë do të thotë kjo për objektivin 40 mijë apo 46 mijë lekë?

Sipas analizës sonë, me një inflacion mesatar ilustrues prej 3% në vit, 40,000 lekë në vitin 2030 do të kishin fuqi blerëse sa rreth 34,500 lekë të sotme. Për të ruajtur fuqinë blerëse të 40,000 lekëve të sotme, pensioni nominal në vitin 2030 do të duhej të arrinte rreth 46,300 lekë.

Kjo nuk do të thotë se 46,300 lekë është automatikisht niveli optimal apo i përballueshëm për buxhetin. Është një llogaritje e ruajtjes së fuqisë blerëse nën supozimin e caktuar të inflacionit. Niveli përfundimtar duhet të mbështetet edhe në analizën e shportës së pensionistit, pagave, kontributeve dhe kapacitetit fiskal.

Në të njëjtën mënyrë, objektivat prej 22,000 dhe 18,000 lekësh duhet të përditësohen sipas ndryshimit të çmimeve dhe të nevojave të kategorive përkatëse, në vend që të mbeten shifra nominale të pandryshuara.

Për shembull, nëse një objektiv prej 22,000 lekësh synon të ruajë fuqinë blerëse të një niveli të caktuar të sotëm, atëherë ai duhet të rillogaritet me inflacionin e akumuluar deri në vitin 2030. Nëse synon vetëm të rrisë pensionin nominal, pa garantuar një nivel të përcaktuar jetese, atëherë duhet të thuhet shprehimisht se objektivi është nominal dhe jo një standard i garantuar i mjaftueshmërisë.

Si duhet ndërtuar një matje e detajuar e objektivit të pensioneve?

Një metodologji më e plotë duhet të ndërtohet mbi të dhëna reale dhe të ndara sipas kategorive të pensionistëve.

Për secilën kategori duhet të identifikohen:

1. Pensioni mesatar, minimal dhe shpërndarja e pensioneve sipas niveleve të të ardhurave.
2. Përqindja e pensionistëve pranë kufijve të kompensimit dhe numri i atyre që përfitojnë kompensimin e plotë ose të pjesshëm.
3. Shporta e konsumit të pensionistit dhe pesha e ushqimeve, energjisë, ilaçeve, transportit dhe kujdesit shëndetësor.
4. Inflacioni i akumuluar dhe skenarët e çmimeve deri në vitin 2030.
5. Raporti pension/pagë, duke përdorur metodologji të krahasueshme dhe duke dalluar pensionin mesatar nga pensioni i ri dhe nga paga bruto apo neto.
6. Kostoja fiskale vjetore dhe kumulative e secilit skenar, duke përfshirë indeksimin, shtesat mujore, kompensimet dhe bonuset.
7. Efekti i ndryshimeve demografike, numrit të kontribuesve dhe të ardhurave nga kontributet.

Mbi këtë bazë, mund të ndërtohen të paktën tri skenarë: (i) një skenar minimal që ruan fuqinë blerëse, (ii) një skenar që synon mbulimin e shportës bazë dhe (iii) një skenar që synon edhe ruajtjen e një raporti të arsyeshëm pension/pagë.

Për secilin skenar duhet të përcaktohet vlera nominale e pensionit për vitin 2030, numri i përfituesve, kostoja buxhetore dhe burimi i financimit. Nga analiza e tendencës së secilit skenar mund të gjykohet nëse objektivi është i mjaftueshëm dhe financiarisht i qëndrueshëm.

Kush paguan për rritjen e qëndrueshmërisë financiare?

Rritja e pensioneve krijon detyrime të përsëritura për skemën e sigurimeve shoqërore. Ajo financohet nga kontributet e mbledhura dhe, kur këto nuk mjaftojnë, nga transfertat e buxhetit të shtetit.

Skema e sigurimeve shoqërore në vitin 2026 përthith rreth 204,1 miliardë lekë, ose 7,3% të PBB-së. Po aty, bazuar në vlerësimin e FMN-së, theksohet se rritjet e planifikuara mund të shtojnë rreth 10 miliardë lekë në vit koston e skemës, me efekt kumulativ rreth 50 miliardë lekë deri në vitin 2030.

Këto shifra duhet të interpretohen me kujdes: kostoja kumulative nuk është e njëjtë me një shpenzim që përsëritet i plotë çdo vit. Megjithatë, ndërsa rritjet bëhen pjesë e përhershme e pensionit, ato krijojnë një nivel më të lartë shpenzimesh që duhet financuar vazhdimisht.

Për këtë arsye, reforma duhet të analizojë paralelisht numrin e pensionistëve, numrin e kontribuesve, të ardhurat nga kontributet, zhvillimin e pagave dhe transfertat buxhetore. Një rritje nominale që nuk mbështetet nga një burim i qëndrueshëm financimi mund të krijojë presione fiskale në vitet pasuese.

Objektivat prej 40,000 lekësh për pensionin urban të plotë, 22,000 lekësh për pensionin urban të pjesshëm dhe 18,000 lekësh për pensionin rural mund të shërbejnë si pika orientimi për politikën publike. Por ato nuk duhet të trajtohen si prova automatike se pensionisti do të ketë një standard të caktuar jetese në vitin 2030.

Po kështu, dyfishimi progresiv i shtesës mujore nuk duhet ngatërruar me dyfishimin e bonusit të njëhershëm dhe as me dyfishimin e pensionit të plotë. Efekti real varet nga rregullat e secilit instrument, kategoria e përfituesit, kufijtë e kompensimit dhe zhvillimi i çmimeve.

Reforma e pritshme që do të shpallet në fundvitin 2026 duhet të lidhë objektivin politik me një metodologji transparente që mat fuqinë blerëse, nevojat bazë, raportin me pagat dhe qëndrueshmërinë financiare. Kjo do të mundësonte që objektivat të rishikoheshin sipas të dhënave dhe jo vetëm sipas kalendarit politik.