Transparenca buxhetore në Shqipëri dhe krahasimi me realitetin e planifikimit dhe zbatimit fiskal

Open Budget Survey 2025 i jep Shqipërisë 64 pikë në transparencën buxhetore.
Ky nivel e vendos vendin mbi pragun e konsideruar “të mjaftueshëm” dhe paraqet përmirësim krahasuar me vitet e mëparshme.
Indeksi e lidh këtë rezultat me publikim më të gjerë të dokumenteve fiskale dhe akses më të mirë në informacion.
Ky lexim mbështetet fort në transparencën formale.
Matja fokusohet te dokumentet e publikuara, koha e publikimit dhe disponueshmëria online.
Këto elemente japin një panoramë administrative të hapjes së buxhetit.
Por transparenca buxhetore në kuptimin fiskal shkon përtej dokumenteve.
Ajo lidhet me mënyrën si planifikohet, ndryshohet dhe zbatohet buxheti gjatë vitit.
Në këtë pikë, analizat tona sjellin një realitet tjetër operacional.
Planifikimi buxhetor dhe stabiliteti fiskal
Gjatë vitit 2025, buxheti ka kaluar disa ndryshime përmes akteve normative.
Rishikime të tilla kanë prekur shpesh edhe periudha me ndjeshmëri politike.
Ky ritëm ndryshimesh tregon një cikël planifikimi reaktiv.
Rishpërndarje të mëdha fondesh kanë zhvendosur prioritetet fillestare.
Devijimet nga programi fillestar kanë krijuar distancë mes planit dhe zbatimit.
Buxheti 2025 shfaqet më shumë si dokument dinamik i korrigjuar gjatë vitit sesa si plan i qëndrueshëm një-vjeçar.
Dimensioni i vendimmarrjes fiskale
Një pjesë e transferimeve buxhetore kalon përmes mekanizmave ndërmjetës institucionalë.
Këto lëvizje e bëjnë gjurmimin e vendimmarrjes më kompleks.
Parlamenti merr informacion në formë të fragmentuar gjatë ciklit fiskal.
Kjo krijon distancë mes vendimmarrjes reale dhe lexueshmërisë publike të saj.
Dokumenti buxhetor nuk pasqyron gjithmonë të gjithë rrugën e shpërndarjes së fondeve.
Zbatimi i buxhetit dhe performanca reale
Zbatimi i shpenzimeve publike shfaq ritëm të pabarabartë gjatë vitit.
Shpenzimet kapitale shpesh përqendrohen në fund të periudhës fiskale.
Projektet publike përjetojnë vonesa në zbatim dhe ritëm jo linear realizimi.
Kjo sjell diferencë mes planifikimit dhe rezultateve në terren.
Eficienca e shpenzimit publik bie kur realizimi shtyhet në kohë të ngjeshur fiskale.
Transparenca formale dhe transparenca funksionale
Publikimi i dokumenteve fiskale ka avancuar në aspektin teknik.
Dokumentet qarkullojnë më shpejt dhe me akses më të gjerë publik.
Por informacioni shpesh paraqitet i fragmentuar dhe i vështirë për analizë të plotë fiskale.
Kjo krijon një ndarje mes transparencës së dokumentit dhe transparencës së vendimmarrjes.
Hapja administrative nuk përkthehet gjithmonë në kontroll të plotë publik mbi buxhetin.
Dimensioni i eficiencës dhe korrupsionit fiskal
Analizat ekonomike për ekonominë shqiptare vlerësojnë kosto të korrupsionit në nivel të ndjeshëm të GDP-së.
Kjo kosto shfaqet sidomos në prokurime dhe investime publike.
Ndikimi i saj prek drejtpërdrejt cilësinë e shpenzimeve buxhetore.
Efekti final pasqyrohet në ulje të eficiencës së çdo LEKU publik të shpenzuar.
Kjo përbën një dimension që indekset e transparencës e trajtojnë vetëm pjesërisht.
Shqipëria ka transparencë më të mirë dokumentare (OBS 64/100) në Ballkanin Perëndimor, por njëkohësisht ka transparencë të kufizuar funksionale në zbatim dhe vendimmarrje reale
Pra, rezultati i OBS 2025 është i saktë në nivel formal, por optimist në raport me realitetin e transparencës së planifikimit dhe zbatimit buxhetor.