Nevoja për investime në infrastrukturë në kushtet e mbingarkesës urbane dhe mjaftueshmëria e ndërtimeve*

Nevoja për investime në infrastrukturë në Tiranë në kushtet e mbingarkesës urbane

Densiteti i ndërtimit në Tiranë, që është 3 herë më i lartë se norma e miratuar, krijon sfida të mëdha infrastrukturore, përfshirë trafikun, furnizimin me ujë dhe energji, kanalizimet, mbrojtjen nga përmbytjet dhe shërbimet publike. Për të përballuar këtë mbingarkesë, është e nevojshme një rritje e konsiderueshme e investimeve në infrastrukturë.

Vlerësimi i nevojave për investime

Transporti dhe trafiku

Rrugët e mbingarkuara dhe mungesa e hapësirave të dedikuara për transport publik dhe biçikleta.

Zgjidhja mbi të cilën është angazhuar qeveria qendrore dhe vendore janë duke u drejtuar drejt:

• Zgjerimi i rrugëve kryesore dhe sistemit të unazave (Unaza e Madhe ende e papërfunduar).
  • Investime në transportin publik elektrik (autobusë ekologjikë dhe korsite e biçikletave).
  • Ndërtimi i parkimeve nëntokësore dhe sistem parkimi smart.

Investimi i nevojshëm i llogartitur është rreth 400–500 milionë euro në 5 vitet e ardhshme.

Furnizimi me Ujë dhe Kanalizimet

Sistemi aktual nuk është projektuar për densitetin aktual të ndërtimeve.

Zgjidhja mbi të cilën është angazhuar qeveria qendrore dhe vendore janë duke u drejtuar drejt:

• Rritjes së kapacitetit të ujësjellësit të Bovillës për të furnizuar shtesën e banorëve.
  • Rikonstruksionit të kanalizimeve për të shmangur përmbytjet në lagje të dendura.
  • Investime në sisteme të reja të trajtimit të ujërave të zeza.

Investimi i nevojshëm i llogartitur është rreth 200 milionë euro.

Energjia Elektrike

Rritja e kërkesës për energji elektrike nga ndërtesat e reja mbingarkon rrjetin ekzistues.

Zgjidhja mbi të cilën është angazhuar qeveria qendrore dhe operatori i shpërndarjes së energjisë elektrike janë duke u drejtuar drejt:

• Ndërtimi i nënstacioneve të reja elektrike në zona me dendësi të lartë.
  • Promovimi i energjisë së rinovueshme për ndërtesat e reja.

Investimi i nevojshëm i llogartitur është rreth 100–150 milionë euro.

Mbrojtja Mjedisore dhe Hapësirat e Gjelbra

Betonizimi ka zvogëluar ndjeshëm sipërfaqet e gjelbra.

Zgjidhja mbi të cilën është angazhuar qeveria qendrore dhe vendore janë duke u drejtuar drejt:

• Krijimi i hapësirave të gjelbra brenda blloqeve të reja të ndërtimit.
  • Plani i pemëve urbane (mbjellje masive për të përmirësuar cilësinë e ajrit).

Investimi i nevojshëm i llogartitur është rreth 50–70 milionë euro.

Strehimi dhe Planifikimi Urban

Ndërtimet pa planifikim kanë krijuar mungesë hapësirash për shërbime publike.

Zgjidhja që nevojitet për tu angazhuar qeveria qendrore dhe vendore janë duke u drejtuar drejt:

• Ristrukturimi i lagjeve me planifikim më të rreptë urban.
  • Leje ndërtimi të kushtëzuara me detyrimin për infrastrukturë shoqëruese.

Investimi i nevojshëm i llogartitur është rreth 150 milionë euro.

Për të përballuar densitetin e lartë të ndërtimit dhe për të përmirësuar infrastrukturën e qytetit, Tirana ka nevojë për investime të paktën 900 milionë – 1 miliard euro gjatë 5-10 viteve të ardhshme.

Nëse Tirana vazhdon të rritet pa investime të duhura, qyteti do të përballet me kolaps infrastrukturor, duke përkeqësuar cilësinë e jetës dhe vështirësuar lëvizjen dhe aksesin në shërbime. Kjo kërkon një strategji të menjëhershme për të ndërtuar rrjetet e reja të transportit, furnizimit me ujë, energji dhe shërbime të tjera publike.

Shumat e përmendura (900 milionë – 1 miliard euro) janë një vlerësim minimal për të mbuluar nevojat e infrastrukturës në kushte emergjente, bazuar në nivelin aktual të dendësisë së ndërtimit (3 herë mbi normën e lejuar). Kjo do të thotë që kjo shumë është e nevojshme menjëherë, nga 2025 e më tej, për të shmangur degradimin e mëtejshëm të cilësisë së jetës në Tiranë.

A duhet më shumë investim nëse ndërtimi vazhdon?

Nëse ndërtohet më shumë, kjo shumë do të rritet ndjeshëm. Nëse trendi i ndërtimeve vazhdon në të njëjtin ritëm, Tirana mund të ketë nevojë për:

1.5 – 2 miliardë euro në dekadën e ardhshme për të përballuar shtesën e kërkesës për infrastrukturë.

Kjo për shkak të rritjes së popullsisë efektive në qytet përmes migrimit të brendshëm dhe të huajve që blejnë prona.

A ka ndonjë plan për këto investime?

Buxheti aktual i shtetit nuk ka planifikuar investime të kësaj shkalle për Tiranën.

Bashkia e Tiranës dhe qeveria kanë financuar projekte infrastrukturore, por jo në përmasa të mjaftueshme për të përballuar mbingarkesën aktuale.

Financimi i mundshëm janë:

• Grantet dhe fondet e BE-së për transportin dhe mjedisin.
  • PPP-të për parkingje, energji dhe transport.
  • Taksa dhe tarifa të reja urbane për ndërtuesit që të kontribuojnë në infrastrukturë.

Nëse investimet nuk bëhen menjëherë, Tirana do të përballet me probleme gjithnjë e më të mëdha në trafik, furnizim me ujë, energji dhe cilësi të jetesës. Për të stabilizuar situatën, investimet duhet të fillojnë nga viti 2025 dhe të shtrihen në një plan 5-10 vjeçar.

Nevoja për investime publike në infrastrukturë në zonat bregdetare dhe turistike me dendësi të lartë ndërtimi

Në bregdetin shqiptar dhe zonat turistike (si Vlora, Durrësi, Saranda, Shëngjini, Ksamil, Thethi, Valbona, etj.) ka pasur një rritje të shpejtë të ndërtimit, shpesh përtej normave të lejuara. Kjo ka krijuar mungesë të infrastrukturës për të mbështetur këtë zhvillim, duke shkaktuar probleme në:

✅ Furnizimin me ujë dhe kanalizimet
✅ Rrugët dhe trafikun sezonal
✅ Energjia elektrike dhe mbingarkesa e rrjetit
✅ Menaxhimi i mbetjeve dhe ndotja mjedisore

Për të përmirësuar situatën, kërkohen investime të mëdha në këto sektorë.

Vlerësimi i investimeve të nevojshme për infrastrukturë

Rrugët dhe trafiku

Rrugët ekzistuese nuk përballojnë fluksin e lartë turistik në verë.

Parkimi është problematik, duke bllokuar hapësirat publike.

Zgjidhjet mbi të cilat po avancohet ngadalë janë ato që përmenden në dokumentet zyrtare të insitucioneve dhe plan veprimet e tyre, si:

• Zgjerimi i rrugëve kryesore dhe krijimi i rrugëve alternative.
• Ndërtimi i parkingjeve publike dhe rritja e transportit publik turistik.

Investimi i nevojshëm është mbi 300-400 milionë euro për një rrjet të përmirësuar rrugor.

Furnizimi me Ujë dhe Kanalizimet

Ujësjellësit dhe impiantet e trajtimit të ujërave të zeza nuk mbulojnë kërkesën.

Ndotja nga ujërat e zeza është problem serioz në zona si Vlora, Durrësi dhe Ksamil.

Zgjidhjet e propozuara nga insitucionet janë duke u zbatuar edhe pse me ngadalësi të dukshme dhe përtej afateve të planifikuara:

• Ndërtimi i impianteve të trajtimit të ujërave të ndotura.
  • Zgjerimi i ujësjellësve dhe ndërtimi i depozitave të mëdha.

Investimi i nevojshëm është minimalisht mbi 250-300 milionë euro për ujësjellës dhe kanalizime.

Energjia Elektrike

Konsumi i energjisë rritet ndjeshëm në verë, duke shkaktuar ndërprerje.

Zgjidhja e dhënë në këtë rast nga operatori I shpërndarjes së energjisë është bërë e njohur për publiku, por avancimi në terren është tej programit, për projekte të tilla si:

• Ndërtimi i nënstacioneve të reja elektrike në zonat bregdetare.
  • Promovimi i energjisë diellore për hotele dhe ndërtime të reja.

Investimi i nevojshëm tejkalon 150-200 milionë euro minimalisht.

Menaxhimi i mbetjeve dhe ndotja mjedisore

Rritja e mbetjeve në sezonin turistik krijon ndotje në bregdet dhe lumenj dhe menaxhimi I tyre, pas dështimit të strategjisë përkatëse dhe korruposionit me modelin e inceneratorëve dhe modele të menaxhimit të integruar duket se ka nevojë të avancojë sipas programeve të prezantuara drejt:

• Ndërtimit me shpejtësi të impianteve të riciklimit dhe përmirësimit të sistemit të mbetjeve.
  • Krijimit të zonave të mbrojtura dhe kufizimit të ndërtimit në zona të ndjeshme.

Investimi i nevojshëm minimal llogaritet mbi 100-150 milionë euro.

Totali i investimeve të nevojshme për të stabilizuar situatën në zonat turistike, nevojiten të paktën minimalisht 800 milionë – 1 miliard euro në 5-10 vitet e ardhshme.

Nëse këto investime nuk bëhen, zonat turistike do të përballen me:
❌ Kolaps trafiku dhe probleme të transportit
❌ Ndotje të ujërave dhe mbingarkesë të kanalizimeve
❌ Ndërprerje të energjisë elektrike në kulmin e sezonit turistik

Nga viti 2025 e tutje, Shqipëria duhet të fillojë investimet në infrastrukturë të qëndrueshme, për të garantuar zhvillim afatgjatë dhe turizëm cilësor.

Kontributi i bizneseve turistike në financimin e infrastrukturës së ujërave të ndotura

Vendimi i qeverisë që bizneset turistike të financojnë ndërtimin e kolektorëve të ujërave të ndotura është një strategji që shkarkon buxhetin e shtetit, por krijon sfida për sektorin privat.

Kapaciteti financiar i bizneseve turistike

Bizneset në sektorin e turizmit kanë kapacitete të ndryshme financiare:

Hotelet e mëdha dhe resortet luksoze kanë likuiditet më të lartë dhe mund të investojnë në infrastrukturë.

Bizneset e vogla (bujtina, restorante, bare) kanë fitime më të kufizuara dhe do ta kenë më të vështirë të përballojnë këtë barrë financiare.

Kostoja e ndërtimit të kolektorëve për bizneset

Kostoja për ndërtimin e një kolektori të madh rajonal mund të shkojë 5-10 milionë euro për qytete si Vlora, Saranda, Shëngjini, Ksamil, etj.

Kostoja për bizneset individuale ndryshon sipas madhësisë:

• Resortet e mëdha: 100,000 – 500,000 euro
  • Hotelet mesatare: 30,000 – 100,000 euro
  • Restorantet dhe bujtinat: 5,000 – 20,000 euro

A mjafton kontributi i bizneseve?

Bazuar në përllogaritjet e qarkullimit vjetor të sektorit turistik:

Turizmi në Shqipëri gjeneron rreth 4 miliardë euro të ardhura në vit.

Nëse bizneset do të investonin 2-3% të të ardhurave, mund të siguroheshin 80-120 milionë euro në vit.

Megjithatë, shumë biznese turistike operojnë me marzhe fitimi të ulëta dhe mund të mos kenë likuiditet të mjaftueshëm për investime kaq të mëdha.

Opsione për financimin e kolektorëve

Përjashtime Tatimore: Shteti mund të lehtësojë barrën duke ofruar ulje taksash për investimet në infrastrukturë.

Kredite me Interes të Ulët: Bizneset mund të marrin kredi të buta nga qeveria ose institucionet financiare për të investuar në sistemet e ujërave të ndotura.

PPP (Partneritete Publike-Private): Një grup biznesesh mund të investojnë së bashku për të ndërtuar sistem kolektor të përbashkët, duke ulur kostot individuale.

A mund ta përballojnë bizneset turistike këtë barrë financiare?

Përgjigja jonë për këtë pyetje është se:

• Vetëm hotelet e mëdha dhe resortet luksoze mund të përballojnë koston pa ndihmë.
• Bizneset e vogla dhe të mesme do të kenë vështirësi dhe mund të kërkojnë subvencione apo lehtësi fiskale.

Nëse qeveria nuk ofron një skemë lehtësimi, rrezikon që shumë biznese të mos investojnë, duke përkeqësuar ndotjen në bregdet dhe dëmtuar turizmin afatgjatë.

* Pjesë nga studimi Shqipëria në ndërtim: Problemet dhe perspektivat e zhvillimit të qëndrueshëm prej 1995 – 2024