Si arrihet eksporti me markën “Made in Albania”?

Pyetja se si arrihet eksporti me markën “Made in Albania” nuk është thjesht çështje marketingu, por një strategji zhvillimi ekonomik kombëtar. Bëhet fjalë për kalimin nga një eksport i paidentifikuar, pa vlerë dhe pa reputacion, drejt një modeli ku Shqipëria nuk është më thjesht vend prodhimi, por vend marke. Ky është transformimi që kërkon jo vetëm angazhim individual të biznesit, por një paketë të plotë koordinimi shtet-biznes për 10–15 vjet.

Realiteti sot është i qartë dhe kritik.

Shumica e produkteve që dalin nga Shqipëria janë pa markë, me çmim të ulët për njësi, ose prodhuar për llogari të të tjerëve, pra fason, lëndë e parë, punë krahu. Kjo do të thotë që çmimi vendoset nga të tjerët, fitimi kryesor nuk mblidhet këtu dhe identiteti i produktit humbet. Në këtë kuptim, çdo etiketime “Made in Albania” pa strukturë reale është thjesht slogan bosh.

Çfarë do të thotë realisht “Made in Albania”?

Jo vetëm një etiketë gjeografike, por garanci cilësie, standarde, histori, besueshmëri dhe reputacion. Pra, duhet të nënkuptojë standard teknik, standard etik dhe standard tregtar, duke krijuar një markë institucionale që bashkon privat dhe publik. Për këtë, kushti themelor është kalimi nga kosto drejt vlerës. Modeli i vjetër konkurron me çmim, punë krahu, fason dhe fitim të ulët. Modeli “Made in Albania” konkurron me cilësi, know-how, produkt final, identitet dhe fitim të qëndrueshëm.

Arkitektura reale për ta ndërtuar këtë markë është e ndërtuar mbi pesë shtylla të pandashme.

E para është standardizimi. Çertifikimet e vërteta (ISO, HACCP, CE, GlobalGAP), laboratorët funksionalë dhe kontrollet kombëtare të cilësisë krijojnë bazën që i jep forcë dhe qëndrueshmëri çdo marke.

E dyta është përzgjedhja e sektorëve, Marka kombëtare nuk ndërtohet për çdo produkt, por për 5–7 sektorë strategjikë, si agroushqim cilësor, turizëm dhe produkte artizanale premium, tekstile me dizajn, mobilje druri, produkte bio/organike, energji e gjelbër dhe shërbime teknike.

E treta është kalimi nga eksportues në zotërues marke (brand owner). Ky kalim nënkupton zhvillimin e dizajnit, paketimit, marketingut, menaxhimin e pronësisë intelektuale dhe krijimin e kanaleve të shitjes direkte..

E katërta është diplomacia ekonomike. Asnjë vend nuk ka arritur të ndërtojë një markë kombëtare pa përfshirjen aktive të shtetit, përmes ambasadave ekonomike, pjesëmarrjes në panaire ndërkombëtare, nënshkrimit të marrëveshjeve tregtare dhe koordinimit të përbashkët të branding-ut kombëtar.

E pesta është financimi dhe mbrojtja. Për të ndërtuar një markë të qëndrueshme, duhen fonde garantimi, grante për branding, subvencione për certifikim, sigurim eksporti dhe hedging valutor. Këta elementë funksionojnë së bashku si shtylla që mbajnë markën në treg. Pa ta, çdo ambicie për të eksportuar nën markën “Made in Albania” bëhet praktikisht e paarritshme, pasi vetëm kompanitë më të mëdha mund të mbijetojnë në mungesë të mbështetjes financiare dhe instrumenteve mbrojtëse.

Por pengesat strukturore janë reale.

Fragmentimi ekstrem i bizneseve, mungesa e klasterëve industrialë, logjistikë e paorganizuar, mungesa e reputacionit kombëtar dhe strategjive sektoriale bëjnë që shumë ndërmarrje të mos kenë mundësi të bëhen marka.

Problemi nuk është mungesa e dëshirës, por sistemi nuk i lejon.

Formula ekonomike e suksesit është e qartë. Suksesi ekonomik kërkon që produkti të jetë cilësor, standardet reale, marka private, reputacioni publik dhe mbështetja shtetërore të funksionojnë së bashku; pa një nga këta elementë, çdo iniciativë rrezikon të mbetet vetëm fason pa vlerë të shtuar.

Në praktikë, rruga e një biznesi shqiptar duhet të kalojë disa faza, ku fillimisht nevojitet produkt i certifikuar, më pas ndërtim i markës me emër, logo, paketim dhe marketing, zgjedhje e tregjeve të synuara, pra jo “kudo, ndërtim i kanaleve të shitjes përmes distributorëve, e-commerce dhe kontratave direkte dhe mbështetje publike përmes panaireve, financimit dhe diplomacisë.

Ky është cikli i vetëm që mund të bëjë eksportin realisht të qëndrueshëm dhe me identitet “Made in Albania”.

Në këtë kontekst, lançimi i portalit “Eksport On” nga qeveria ka potencial për të qenë një mjet koordinimi, duke lidhur bizneset me informacion mbi standarde, certifikime, tregje të targetuara dhe mbështetje financiare.

Por sfida qëndron tek zbatimi.

Nëse portalit nuk i bashkohen politika gjithëpërfshirëse që përfshijnë standardizim, përzgjedhje sektorësh strategjikë, mbrojtje financiare dhe diplomaci ekonomike, ai mund të mbetet një iniciativë simbolike dhe reaktive, më shumë propagandë se instrument real zhvillimi.

Pra, “Made in Albania” nuk është thjesht etiketë eksporti.

Ai është një projekt zhvillimi kombëtar që kërkon bashkëpunim struktural midis shtetit dhe bizneseve.

Kur mungon ky bashkëpunim edhe një iniciativë si “Eksport On” apo si “Shtëpia e Biznesit”, megjithëse të suksesshme në promovim mund të mbeten vetëm një simbol pa ndikim real në treg dhe pa mundësinë për të mbushur boshllëkun që sot karakterizon eksportin shqiptar. Nëse vetëm blihet kohë, por jo produkt konkret dhe reforma reale, dëmi bëhet edhe më i madh, duke humbur mundësitë e çmuara për tu përfshirë në ridizenjimin e zinxhirëve globalë të vlerës dhe për të integruar Shqipërinë në tregjet ndërkombëtare me një ofertë konkurruese dhe të qëndrueshme.