Shqipëria 1.0 vs Shqipëria 2.0: Pse rritja ekonomike nuk mjafton më?

Një analizë e re mbi zhvillimin afatgjatë të Shqipërisë ngre një alarm të qartë, që rritja nominale e ekonomisë nuk përkthehet automatikisht në zhvillim të qëndrueshëm. Punimi “Nga modeli Shqipëria 1.0 te Shqipëria 2.0” e përshkruan ekonominë aktuale shqiptare si një sistem që funksionon, por njëkohësisht gërryen themelet e veta.

Çfarë është “Shqipëria 1.0”?

Modeli aktual i zhvillimit mbështetet kryesisht në:

• konsum të nxitur nga remitancat,
• turizëm sezonal,
• rritje të financuar me borxh,
• shfrytëzim intensiv të burimeve natyrore.

Ky model prodhon rritje të PBB-së rreth 3–4% në vit, por pa akumulim real të kapitalit produktiv, pa rritje të qëndrueshme të produktivitetit dhe pa mbrojtje të bazës demografike dhe mjedisore. Rezultati është një “kolaps funksional i butë”: shteti ekziston, ekonomia rritet në letra, por aftësia për të prodhuar mirëqenie reale bie gradualisht.

Çfarë tregojnë simulimet?

Duke përdorur një version të përshtatur të modelit World3 (i njohur nga libri “The Limits to Growth”), analiza krahason dy skenarë deri në vitin 2045:

1. Vazhdim sipas modelit aktual (Business as Usual – BAU)

• PBB arrin rreth 52–53 miliardë USD,
• popullsia bie drejt ~2.3 milionë banorë,
• ndotja rritet mbi nivelet kritike,
• burimet natyrore shterojnë gradualisht,
• siguria ushqimore dhe baza fiskale dobësohen.

Kjo krijon një rritje nominale që maskon stanjacionin real, me rrezik humbjesh klimatike 7–15% të PBB-së deri në 2050.

2. Skenari i Qëndrueshëmërisë (Shqipëria 2.0)

• Investime strategjike (~9.8 miliardë USD) në energji të rinovueshme, adaptim klimatik dhe bujqësi smart,
• rritje ekonomike më e moderuar fillimisht, por më e qëndrueshme (3.2–3.6%),
• mirëqenie reale për frymë +20–30% deri në 2045,
• mbrojtje e burimeve dhe ulje e ndotjes,
• më pak emigracion dhe më shumë stabilitet social.

Pse ky debat është i rëndësishëm tani?

Problemi nuk është një krizë e menjëhershme, por erozioni gradual i kapaciteteve reale të zhvillimit. Ashtu siç parashikon modeli “Limits to Growth”, sistemet rrallë shemben papritur; ato konsumojnë ngadalë të ardhmen për të ruajtur një stabilitet të përkohshëm.

Pa ndryshim kursi, dekada 2035–2045 rrezikon të jetë periudha kur Shqipëria:

• humb avantazhin demografik,
• rrit barrën fiskale dhe sociale,
• bëhet më e ekspozuar ndaj goditjeve klimatike dhe ekonomike.

Shqipëria ka ende kohë për të kaluar nga një ekonomi që rritet duke konsumuar veten, në një ekonomi që ndërton reziliencë, prodhim dhe mirëqenie afatgjatë.
Viti 2026 shihet si moment kyç për të nisur tranzicionin drejt Shqipërisë 2.0, nga konsumi te prodhimi, nga rritja sasiore te qëndrueshmëria, nga politika afatshkurtra te vizioni ndërbrezor.