A nevojiten ndryshime radikale në politikën shqiptare?

Pyetja që shtrojmë edhe në titull po e parashtrojmë edhe një herë duke qartësuar arsyet pse e bëjmë.

• Në kushtet kur politika shqiptare ka një stanjacion shqetësues, si dhe ne momentet aktuale kur korrupsioni është i lartë, si dhe treguesit ekonomikë edhe pse tregojnë ekonomi rezistente ndaj sfidave krahasuar me vendet e rajonit, por nuk ka një rritje te qëndrueshme cilësore dhe afatgjatë, a nevojiten ndryshime radikale në politikën shqiptare?

Përgjigja paraprake është se:

• Ndryshimet radikale në politikën shqiptare janë të nevojshme për të siguruar një rritje të qëndrueshme, cilësore dhe për të adresuar problemet e thella që kanë penguar zhvillimin e vendit për dekada. Situata e stanjacionit politik, korrupsioni i lartë dhe mosrealizimi i rritjes ekonomike cilësore janë sinjale të forta se ky model politik dhe ekonomik ka nevojë për një transformim të thellë.

Disa faktorë që mendojmë se kërkojnë ndryshime radikale orientohen te:

1. Stanjacioni politik dhe mungesa e reforma strategjike

Problemi aktual është se:
– Pas tre dekadash, Shqipëria ka kaluar nga një periudhë e kalimit nga një ekonomi planifikuar në një ekonomi tregu, por shumë aspekte të sistemit politik dhe administratës mbeten të pazhvilluara.

Kjo ka çuar në stanjacion të reformave strukturore dhe një dobësi të institucioneve që nuk mbështesin një zhvillim të qëndrueshëm.

Një ndryshim radikal kërkohet për të riformatuar institucione të fuqishme, të paanshme dhe të përgjegjshme që mund të realizojnë reforma të qëndrueshme në drejtësi, administratën publike dhe sistemin ekonomik.

Reforma të thella në sistemin politik dhe zgjedhor janë jetike.

Shkëputja e lidhjeve të ngushta me interesa të ngushta dhe korruptive që kanë bllokuar zhvillimin duket se nuk po adresohen dot.

Rritja e transparencës dhe përgjegjshmëria në administratën publike për të mundësuar një mjedis më të favorshëm për bizneset dhe investitorët janë kthyer në retorika, me rezultate të padëshiruara.

2. Korrupsioni dhe mungesa e shtetit të së drejtës

Problemi aktual është se:
– Korrupsioni në Shqipëri është një problem i thellë dhe i përhapur, duke ndikuar në të gjitha nivelet e administratës dhe politikës, duke penguar zhvillimin e një tregu të lirë dhe të drejtë. Raportet e Transparency International (TI) e konfirmojnë këtë situatë, duke e renditur Shqipërinë midis vendeve me nivel të lartë korrupsioni në rajon.

Nevoja për ndryshim është te:
– Zhvillimi i një shteti të së drejtës, i domosdoshëm për të krijuar një mjedis të qëndrueshëm dhe konkurrues për biznesin dhe investimet. Kjo kërkon ende zhvillime radikale në sistemin e drejtësisë, forcimin e institucioneve që luftojnë korrupsionin dhe ngritjen e besimit të qytetarëve në institucionet shtetërore.

Implementimi i ligjeve kundër korrupsionit dhe kapja e të korruptuarve pa ndëshkime duhet tani, pa shtyrje afatesh dhe jo më vonë.

Reformimi  i vazhdueshëm i sistemit të drejtësisë për të siguruar gjyqësor të pavarur dhe të përgjegjshëm nuk mund të zgjatet edhe për shumë kohë.

3. Rezistenca ekonomike pa rritje cilësore dhe të qëndrueshme

Problemi aktual është se:
– Treguesit ekonomikë tregojnë një rezistencë të përgjithshme të ekonomisë shqiptare, por kjo rezistencë nuk ka sjellë rritje cilësore dhe të qëndrueshme. Shqipëria nuk ka arritur të diversifikojë burimet e saj ekonomike. Sektori i prodhimit është i pazhvilluar dhe ekonomia mbetet varur nga disa industri dhe sektore të tjerë me vlerë të ulët të shtuar.

Nevoja për ndryshim duhet:
– të diversifikojë dhe të zhvillojë sektorët strategjikë për të rritur vlerën e shtuar dhe të ndërtojë një ekonomi të qëndrueshme dhe konkurruese.

Kjo kërkon një qasje radikale që mund të përfshijë:

Reforma ekonomike që përmirësojnë sektorët produktivë, të tillë si (a) Investime në bujqësi, (b) industrinë përpunuese, (c) teknologji dhe inovacion.

Politika për mbështetje të eksporteve dhe industrisë vendase dhe reduktimi i varësisë nga importet nuk duket se do të jetë në axhendën e politikës së vjetër.

Përmirësimi i sistemit të edukimit dhe fuqisë punëtore për të siguruar se të rinjtë janë të përgatitur për sektorët e rinj dhe më të avancuar është mbajtur peng i mendësisë egoiste.

4. Nevoja për diversifikim të burimeve të tregut dhe burimeve të punës

Problemi aktual është se:
– Shqipëria ka një varësi të lartë nga disa sektorë, si turizmi dhe ndërtimi dhe këta sektorë janë të ndjeshëm ndaj ndryshimeve sezonal dhe krizave ekonomike globale.

Nevoja për ndryshim duhet për:
– diversifikimin e sektorëve dhe burimeve të punës, si faktorë kyçë për të krijuar një ekonomi të qëndrueshme dhe konkurruese.

Për këtë nevojitet:

– Investimi në teknologji dhe industri me vlerë të shtuar, si dhe krijimi i mundësive për bizneset inovative është shumica ende në letër.

– Përmirësimi i mundësive për eksportet e produkteve të përpunuara dhe prodhimet e reja, si dhe forcimi i sektorit të energjisë së rinovueshme janë më shumë fjalë pa veprime të vlefshme.

5. Kultura e sipërmarrjes dhe mbështetja për inovacionin

Problemi aktual është se:
– Shqipëria ka një ekosistem të dobët sipërmarrës dhe ka mungesë të mjaftueshme të mundësive për zhvillimin e biznesve të vogla dhe të mesme.

Nevoja për ndryshim kërkohet te:
– Kultura e sipërmarrjes dhe mbështetja për inovacionin, të cilat janë kyçe për të krijuar mundësi të reja pune dhe për të diversifikuar burimet e ekonomisë.

Për këtë ndryshim duhet:

– Nxitja e sipërmarrësve të rinj, duke ofruar mundësi trajnimi dhe financimi po ecën si gjithë të tjerat, pra çalon.

– Mbështetje për startupe dhe biznese inovative, veçanërisht në fushat e teknologjisë, bio-teknologjisë dhe energjisë së rinovueshme nuk po duken ende megjithë dëshirat e planet e mëdha.

Në fund të fundit, ndryshimet radikale janë të domosdoshme.

Për të arritur një zhvillim të qëndrueshëm dhe cilësor, Shqipëria ka nevojë për një transformim radikal të politikës dhe reformave strukturore. Ndryshimet duhet të prekin sektorët kyç të ekonomisë dhe të shoqërisë, si lufta kundër korrupsionit, reforma në sistemin e drejtësisë, diversifikimi i burimeve ekonomike, dhe mbështetje për zhvillimin e sipërmarrjes dhe industrisë.

Vetëm në këtë mënyrë Shqipëria mund të sigurojë një rritje të qëndrueshme dhe mundësi të barabarta për qytetarët e saj, duke krijuar një ekonomi që mund të konkurrojë dhe që është e orientuar nga zhvillimi i përgjegjshëm dhe i qëndrueshëm.