Hendeku mes pensionit, minimumit jetik dhe kostos reale të jetesës

Analizë e integruar SILC/INSTAT – ISSH – minimumi jetik | 2024–2025

Rënia statistikore e varfërisë nuk do të thotë domosdoshmërisht përmirësim i jetesës së pensionistëve

Varfëria e pensionistëve në Shqipëri nuk matet vetëm me shumën e pensionit. Ajo shihet te mundësia për të blerë ushqimet e muajit, për të paguar energjinë, për të përballuar barnat dhe për të ruajtur një nivel jetese pa u varur vazhdimisht nga ndihma e familjarëve. Pikërisht këtu qëndron hendeku mes rritjes nominale të pensioneve dhe sigurisë ekonomike në moshën e tretë.

Të dhënat e Anketës së të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës (SILC) të INSTAT-it tregojnë se rreziku i përgjithshëm i varfërisë ka rënë nga 19,2% në publikimin e vitit 2024 në 19,0% në atë të vitit 2025. Në të njëjtën kohë, kufiri monetar për një person që jeton vetëm është rritur nga 324.336 lekë në vit, ose rreth 27.028 lekë në muaj, në 349.565 lekë në vit, ose rreth 29.130 lekë në muaj.

Pra, kemi një normë pak më të ulët të varfërisë dhe një prag më të lartë të të ardhurave. Kjo pamje nuk mjafton për të thënë se pensionistët jetojnë më mirë. SILC 2025 mat të ardhurat e vitit 2024, ndërsa SILC 2024 mat të ardhurat e vitit 2023. Efektet e politikave të zbatuara gjatë gjithë vitit 2025 nuk pasqyrohen ende plotësisht në këto rezultate.

Për të kuptuar situatën reale, duhen parë së bashku tri tregues: kufiri statistikor i varfërisë, minimumi jetik dhe pensioni që merret çdo muaj. Krahasimi i tyre tregon jo vetëm sa larg janë të ardhurat nga pragu i varfërisë, por edhe nëse indeksimi dhe bonuset e ndihmojnë pensionistin të përballojë nevojat bazë.

Shqipëria nuk ka një minimum jetik të miratuar[1] me ligj si referencë të unifikuar për politikat sociale. Në debatet publike janë përdorur vlerësime orientuese prej rreth 22.000–22.300 lekësh në muaj për frymë, të atribuuara vlerësimeve të Avokatit të Popullit. Kjo shifër duhet kuptuar si referencë e propozuar, jo si standard ligjor i konsoliduar.

Diferenca mes dy treguesve është thelbësore. Kufiri relativ i varfërisë mat pozicionin ekonomik të një personi në raport me pjesën tjetër të shoqërisë. Minimumi jetik synon të përcaktojë sa kushton mbulimi i nevojave bazë. Një pensionist mund të jetë mbi një vlerësim minimal të shpenzimeve, por nën kufirin relativ të varfërisë; po ashtu, mund të jetë mbi kufirin statistikor dhe përsëri të ketë vështirësi serioze nëse paguan qira ose ka shpenzime të larta shëndetësore.

Çfarë tregojnë të dhënat e INSTAT-it për të ardhurat dhe varfërinë?

Pamja e përgjithshme e të ardhurave është përmirësuar në disa tregues. Sipas vlerave të paraqitura për vitin 2025, rreziku i varfërisë ose përjashtimit social (AROPE) ka rënë nga 40,5% në 39,4%, ndërsa privimi i thelluar material dhe social është ulur nga 32,8% në 31,2%.

Të ardhurat mesatare mujore të disponueshme të ekuivalentuara për frymë janë raportuar në 56.487 lekë, nga 51.122 lekë më parë, një rritje nominale prej rreth 10,5%. Kjo rritje tregon zgjerim të të ardhurave mesatare, por jo domosdoshmërisht përmirësim të barabartë për të gjitha grupet. Për pensionistët, vendimtare është shpërndarja e të ardhurave dhe pesha që zënë pensionet në buxhetin familjar.

Një nga rezultatet më domethënëse lidhet me transfertat sociale. Sipas vlerave të paraqitura, rreziku i varfërisë bie nga rreth 35,9% përpara përfshirjes së pensioneve në llogaritjen e të ardhurave, në rreth 21,9% pas tyre. Sistemi i pensioneve, pra, luan rol të rëndësishëm në kufizimin e varfërisë. Pa këto transferta, ekspozimi ekonomik i një pjese të madhe të popullsisë do të ishte më i lartë.

Megjithatë, ulja e varfërisë përmes transfertave nuk tregon se të ardhurat e pensionistëve janë të mjaftueshme. Një pension mund ta ndihmojë familjen të kalojë pragun statistikor, por të mos i lërë hapësirë të mjaftueshme për shpenzimet e papritura, kujdesin shëndetësor ose përmirësimin e kushteve të banimit.

Këtu ka rëndësi edhe mënyra si matet varfëria. SILC vlerëson të ardhurat e disponueshme në nivel familjeje, duke i përshtatur sipas përbërjes së saj. Një pensionist që jeton me bashkëshorten ose fëmijët mund të ketë të ardhura të ekuivalentuara më të larta se një person që jeton vetëm, edhe kur pensioni individual është i njëjtë. Për këtë arsye, norma e varfërisë për personat mbi 65 vjeç nuk mund të lexohet drejtpërdrejt si përqindja e pensionistëve që marrin pension nën prag.

Pensionet mbeten dukshëm nën kufirin relativ të varfërisë

Të dhënat administrative të Institutit të Sigurimeve Shoqërore (ISSH) e bëjnë më të dukshëm hendekun mes pensionit dhe pragut statistikor. Pensionet ndryshojnë sipas zonës, viteve të kontributeve dhe kategorisë së përfitimit. Për pasojë, mesatarja kombëtare mund të fshehë vështirësitë e pensionistëve me të ardhura më të ulëta.

Sipas vlerave orientuese të paraqitura për fundin e vitit 2025, pensioni mesatar urban i pleqërisë ishte rreth 20.123 lekë në muaj, ndërsa pensioni mesatar rural lëvizte rreth 11.878–12.313 lekë. Pensionet e reja të caktuara gjatë vitit 2025 janë raportuar me një mesatare rreth 16.500 lekë. Pensionet minimale dhe sociale, në varësi të kategorisë, mbeten në nivele edhe më të ulëta.

Krahasuar me pragun SILC prej rreth 29.130 lekësh në muaj, këto shuma lënë një diferencë të konsiderueshme. Për një pensionist që jeton vetëm dhe mbështetet vetëm te pensioni, kjo diferencë mund të nënkuptojë zgjedhje të detyruara mes shpenzimeve ushqimore, faturave dhe kujdesit shëndetësor.

Treguesi	Të ardhurat mujore	Diferenca nga pragu SILC prej 29.130 lekësh
Pragu relativ i varfërisë, SILC 2025	29.130 lekë	—
Pensioni mesatar urban i pleqërisë, fundi i vitit 2025	20.123 lekë	−9.007 lekë
Pensioni mesatar rural, vlerë orientuese	12.000 lekë	−17.130 lekë
Pension social ose minimal, vlerë orientuese	10.000 lekë	−19.130 lekë

Shënim: Vlerat e pensioneve janë vlera orientuese të raportuara për kategoritë përkatëse. Pragu SILC është tregues i të ardhurave të disponueshme të ekuivalentuara. Diferencat paraqesin hendekun nominal dhe nuk përcaktojnë vetvetiu statusin statistikor të varfërisë së çdo pensionisti.

Pensioni mesatar urban është rreth 31% nën pragun SILC. Për pensionin mesatar rural, diferenca shkon në afërsisht 59%, ndërsa për një pension rreth 10.000 lekë në muaj ajo arrin në rreth dy të tretat e pragut.

Këto vlera tregojnë se problemi nuk kufizohet te pensionet më të ulëta. Edhe një pension mesatar urban mund të jetë i pamjaftueshëm për një person që jeton vetëm dhe nuk ka burime të tjera të ardhurash. Në familjet me dy pensione ose me të ardhura shtesë, presioni mund të jetë më i vogël, por kjo varet nga numri i anëtarëve dhe nga shpenzimet që duhet të mbulohen.

Të ardhurat nga bashkëshorti, puna, qiraja ose remitancat mund ta ndryshojnë pozicionin e familjes ndaj pragut të varfërisë. Megjithatë, mbështetja familjare nuk duhet të zëvendësojë vlerësimin e mjaftueshmërisë së pensionit si burim individual të ardhurash.

Sa pensionistë janë nën kufirin e varfërisë në vitet 2024 dhe 2025?

Numri i pensionistëve që jetojnë nën kufirin e varfërisë është treguesi që do ta bënte më të prekshëm dimensionin social të problemit. Por ai nuk mund të llogaritet duke shumëzuar normën e përgjithshme të varfërisë me numrin e pensionistëve. Duhet dalluar popullsia mbi 65 vjeç nga përfituesit e pensionit dhe, mbi të gjitha, varfëria e familjes nga niveli individual i pensionit.

Për të përcaktuar numrin e saktë për vitet 2024 dhe 2025, nevojitet lidhja e të dhënave të SILC me regjistrat administrativë të ISSH-së. Kjo do të mundësonte identifikimin e pensionistëve sipas kategorisë së përfitimit dhe vlerësimin e të ardhurave të disponueshme në familjet ku ata jetojnë.

Me të dhënat e paraqitura këtu nuk mund të përcaktohet një numër kombëtar i verifikuar. Vlerësimi se dhjetëra mijëra, madje 100.000–150.000 pensionistë, mund të kenë të ardhura individuale nën prag duhet trajtuar si hipotezë orientuese dhe jo si statistikë zyrtare.

Për një matje të besueshme duhen publikuar dy rezultate të veçanta: numri i pensionistëve që jetojnë në familje nën kufirin relativ të varfërisë dhe numri i atyre, të ardhurat personale të të cilëve mbeten nën një minimum jetik të përcaktuar. Treguesi i parë mat ekspozimin ndaj varfërisë relative; i dyti tregon sa pensionistëve u mungojnë të ardhurat për të përballuar nevojat bazë.

Sa e zvogëlojnë hendekun indeksimi dhe bonuset?

Indeksimi synon të ruajë fuqinë blerëse të pensioneve ndaj inflacionit. Në vitin 2025 është raportuar një indeksim prej rreth 2,5%, që për kategori të caktuara përkthehet në rritje mujore prej disa qindra lekësh. Për pensionet përkatëse, kjo nënkupton një shtesë rreth 475–490 lekë në muaj.

Problemi është se një rritje e tillë nuk e ndryshon ndjeshëm pozicionin e pensionistit ndaj pragut të varfërisë. Gjatë periudhës së krahasuar, pragu monetar SILC u rrit me rreth 7,8%, nga 27.028 në 29.130 lekë në muaj. Megjithëse këta tregues matin dukuri të ndryshme, diferenca tregon pse rritja nominale e pensionit nuk duhet interpretuar automatikisht si përmirësim i mjaftueshmërisë së të ardhurave.

Përveç indeksimit, janë përdorur bonuse dhe kompensime për kategori të caktuara pensionistësh. Kompensimet mujore të raportuara arrijnë deri në 1.800 lekë për disa përfitues me të ardhura deri në 40.000 lekë dhe deri në 800 lekë për kategori me të ardhura deri në 22.000 lekë. Përfitimi varet nga kushtet e skemës përkatëse. Këto pagesa duhen dalluar nga bonuset e njëhershme, sepse ndikimi i tyre në buxhetin familjar është i ndryshëm.

Mund të merret si shembull një pension prej 18.335 lekësh në muaj. Nëse përfituesi plotëson kushtet për një kompensim shtesë, të ardhurat e tij rriten, por hendeku ndaj pragut SILC mbetet i konsiderueshëm.

Skenari	Të ardhurat mujore	Hendeku ndaj pragut prej 29.130 lekësh
Pension pa kompensim shtesë	18.335 lekë	−10.795 lekë
Pension plus kompensim prej 800 lekësh	19.135 lekë	−9.995 lekë
Pension plus kompensim prej 1.800 lekësh	20.135 lekë	−8.995 lekë

Shënim: Shembull aritmetik, jo e drejtë automatike për kompensim. Përfitimi real varet nga kategoria e pensionit dhe kriteret përkatëse.

Edhe në skenarin e fundit, të ardhurat mbeten rreth 9.000 lekë nën pragun e përdorur për krahasim. Kompensimi e zvogëlon diferencën, por nuk e mbyll atë. Për një pensionist që paguan çdo muaj ushqimin, energjinë dhe barnat, një shtesë e kufizuar është ndihmë konkrete, por jo zgjidhje strukturore.

Bonuset e njëhershme mund të lehtësojnë shpenzimet në periudha të caktuara. Ato nuk zëvendësojnë një pension bazë të mjaftueshëm, sepse nevojat e domosdoshme përsëriten gjatë gjithë vitit. Ndikimi i politikës së pensioneve duhet të matet përmes të ardhurave vjetore reale dhe jo vetëm përmes shumës së një bonusi ose përqindjes së indeksimit.

Struktura e pensioneve dhe pabarazia midis kategorive

Të dhënat orientuese për vitet 2024–2025 tregojnë rritje të numrit të pensionistëve, nga rreth 721.000 në 755.000. Është raportuar gjithashtu një numër i konsiderueshëm përfituesish me pension të pjesshëm. Vlerat kërkojnë verifikim me të dhënat përkatëse të ISSH-së, veçanërisht për të përcaktuar kategoritë dhe emëruesin e saktë të krahasimit.

Niveli i pensionit pasqyron historinë e kontributeve, vitet e sigurimit dhe bazën mbi të cilën janë paguar ato. Periudhat e pakta të kontributeve, informaliteti dhe pagat e ulëta të deklaruara mund të prodhojnë pensione të ulëta pas daljes në pension. Në zonat rurale, historiku i sigurimeve dhe veçoritë e të ardhurave gjatë jetës aktive ndikojnë më tej në nivelin e përfitimit.

Indeksimi proporcional nuk e zgjidh vetvetiu këtë pabarazi. Një rritje prej 2,5% sjell më shumë lekë për një pension të lartë dhe më pak për një pension të ulët. Kështu, indeksimi mund të ndihmojë në ruajtjen e fuqisë blerëse, por nuk garanton që pensionet e ulëta të afrohen mjaftueshëm me pragun e varfërisë.

Politika e pensioneve duhet të mbajë parasysh njëkohësisht qëndrueshmërinë financiare të sistemit dhe nevojën për të siguruar të ardhura minimale të mjaftueshme. Kjo kërkon kombinimin e indeksimit të parashikueshëm me mbështetje të synuar për pensionistët me të ardhura më të ulëta dhe masa që forcojnë bazën kontributive.

Një minimum jetik i matshëm dhe një politikë pensioni më e synuar

Për sa kohë mungon një minimum jetik i miratuar dhe i përditësuar, është e vështirë të matet me një standard të përbashkët se sa mjafton pensioni për të jetuar. Zgjidhja nuk është thjesht përcaktimi administrativ i një vlere, por ndërtimi i një metodologjie transparente, të mbështetur në çmimet reale dhe në një shportë të përshtatur për nevojat bazë.

Për pensionistët duhet të dallohen ata që jetojnë në banesën e tyre nga ata që paguajnë qira. Duhet të merren parasysh edhe shpenzimet shëndetësore, përbërja familjare dhe fakti nëse personi jeton vetëm apo ndan shpenzimet me një pensionist tjetër. Këto ndryshime ndikojnë drejtpërdrejt në të ardhurat që nevojiten për një jetë të pranueshme.

Një hap tjetër është integrimi statistikor i të dhënave të INSTAT-it dhe ISSH-së. Raportimi vjetor duhet të tregojë jo vetëm pensionin mesatar, por edhe medianën, shpërndarjen e pensioneve sipas intervaleve, numrin e përfituesve me të ardhura të ulëta dhe efektin e kompensimeve të përhershme e të njëhershme. Kjo do të ndihmonte të dallohej rritja nominale nga përmirësimi real i kushteve të jetesës.

Të dhënat e viteve 2024–2025 tregojnë se ulja e lehtë e rrezikut të përgjithshëm të varfërisë nuk mjafton për të provuar një përmirësim të ngjashëm për pensionistët. Hendeku midis pensioneve dhe pragut SILC mbetet i konsiderueshëm, veçanërisht për pensionet rurale, të pjesshme dhe sociale. Indeksimi dhe kompensimet e zbusin këtë hendek, por nuk e mbyllin për një pjesë të pensionistëve që mbështeten vetëm te pensioni.

Përfundimisht, vlerësimi i politikës së pensioneve nuk duhet të ndalet te pyetja se sa për qind u rrit pensioni. Pyetja vendimtare është sa nga nevojat reale të pensionistit mbulohen pas kësaj rritjeje dhe sa të ardhura i mungojnë ende për të jetuar pa privime. Përgjigjja kërkon indeksim të parashikueshëm, mbështetje të orientuar drejt pensioneve më të ulëta, një minimum jetik të matur me metodologji transparente dhe të dhëna të krahasueshme që tregojnë qartë se sa pensionistë mbeten ekonomikisht të cenueshëm.

---

[1] Sipas metodologjisë SILC, kufiri relativ i varfërisë përcaktohet në masën 60% të medianës së të ardhurave të disponueshme të ekuivalentuara. Ai mat pozicionin ekonomik në raport me shpërndarjen e të ardhurave, jo koston e një shporte minimale. Minimumi jetik synon të vlerësojë të ardhurat e nevojshme për ushqim, strehim, energji, ujë, transport, higjienë dhe kujdes shëndetësor, përfshirë nevojat specifike të pensionistëve.