Çfarë tregojnë të dhënat e reja të INSTAT për buxhetin familjar dhe si ndryshon fuqia blerëse për 2023–2026?

Publikimi nga INSTAT i Anketës së Buxhetit të Njësive Ekonomike Familjare për vitin 2025 ofron një pikë të re reference për të kuptuar jo vetëm se sa shpenzojnë familjet shqiptare, por edhe si strukturohen këto shpenzime, sa të ekspozuara mbeten familjet ndaj kostove të domosdoshme të jetesës dhe sa ndryshon kjo situatë midis qarqeve.

Të dhënat e reja marrin më shumë kuptim kur shihen së bashku me analizat e mëparshme të ALTAX për shpenzimet familjare, të ardhurat e nevojshme për jetesën dhe fuqinë blerëse gjatë periudhës 2023–2025. Ato tregojnë se ekonomia familjare nuk mund të kuptohet vetëm duke parë nivelin nominal të shpenzimeve. Pyetja më e rëndësishme është se si shpërndahen këto shpenzime dhe sa të ardhura mbeten pasi janë mbuluar nevojat bazë.

Në vitin 2025, një familje shqiptare shpenzoi mesatarisht 95,227 lekë në muaj për konsum, rreth 2.3% më shumë se një vit më parë. Megjithatë, 39.8% e këtij buxheti vazhdon të shkojë për ushqime dhe pije joalkoolike. Rritja nominale e konsumit, pra, nuk është shoqëruar me një ndryshim të madh në mënyrën se si familjet shpërndajnë buxhetin e tyre.

Këtu të dhënat e INSTAT lidhen drejtpërdrejt me analizën e ALTAX. Çështja që meriton të sillet në debatin publik është se sa pjesë e buxhetit familjar mbetet e disponueshme për zgjedhje, kursim, investim dhe përballimin e goditjeve të ardhshme.

Seria më e fundit tregon një rritje të moderuar të shpenzimeve familjare. Në vitin 2023, shpenzimet mesatare mujore për konsum ishin 91,675 lekë. Për vitin 2025, INSTAT raporton 95,227 lekë, ndërsa rritja prej 2.3% e regjistruar në vitin 2025 nënkupton shpenzime prej rreth 93,086 lekësh në vitin 2024.

Viti	Shpenzimet mesatare mujore për konsum	Ndryshimi vjetor
2023	91,675 lekë	+3.7%
2024	≈93,086 lekë	+1.5%
2025	95,227 lekë	+2.3%

Seria tregon se konsumi familjar është rritur në terma nominalë, por jo me ritëm të lartë. Midis viteve 2023 dhe 2025, shpenzimet u rritën nga 91,675 lekë në 95,227 lekë, ose rreth 3.9%.

Në pamje të parë, kjo mund të lexohet si një përmirësim. Por ky përfundim është i paplotë pa parë se ku shkojnë shpenzimet shtesë. Kur një pjesë e madhe e rritjes përthithet nga ushqimet, strehimi, energjia dhe transporti, rritja nominale e konsumit nuk do të thotë domosdoshmërisht përmirësim të krahasueshëm të mirëqenies.

Pikërisht për këtë arsye, analiza e kostos së jetesës duhet të shkojë përtej shpenzimit mesatar dhe të fokusohet më nga afër te struktura e shpenzimeve familjare.

Të dhënat tregojnë se familjet shqiptare mbeten të orientuara fuqishëm drejt nevojave bazë.

Të dhënat e vitit 2025 janë veçanërisht domethënëse në këtë drejtim. Pesha e ushqimeve dhe pijeve joalkoolike u rrit nga 39.6% në 39.8%, ndërsa strehimi dhe shërbimet e lidhura me të përbënin 9.7% dhe transporti 7.2%.

Kategoria e konsumit	2024	2025	Ndryshimi
Ushqime dhe pije joalkoolike	39.6%	39.8%	+0.2 pp
Pije alkoolike dhe duhan	4.2%	4.3%	+0.1 pp
Veshje dhe këpucë	5.1%	5.0%	-0.1 pp
Strehimi, uji, energjia dhe qiraja	9.6%	9.7%	+0.1 pp
Mobilimi dhe mirëmbajtja	6.8%	6.6%	-0.2 pp
Shëndeti	3.8%	3.4%	-0.4 pp
Transporti	7.1%	7.2%	+0.1 pp
Komunikimi	3.8%	3.7%	-0.1 pp
Argëtimi dhe kultura	2.6%	2.8%	+0.2 pp
Arsimi	3.3%	3.3%	0
Restorante dhe hotele	7.6%	7.5%	-0.1 pp
Mallra dhe shërbime të ndryshme	6.4%	6.6%	+0.2 pp

Burimi: INSTAT, ABNjEF 2025.

Pesha prej 39.8% e ushqimeve është ndoshta sinjali socio-ekonomik më i qartë në të dhënat e reja. Ndërsa të ardhurat reale dhe standardi i jetesës rriten, familjet zakonisht i kushtojnë një pjesë më të vogël të buxhetit ushqimeve dhe mund të alokojnë më shumë për shërbime, arsim, kulturë, argëtim, kursime dhe investime.

Në Shqipëri, ky tranzicion mbetet ende i kufizuar.

Një pjesë e konsiderueshme e konsumit familjar është ende e lidhur me shpenzime thelbësore që nuk mund të shtyhen lehtësisht.

Kur ushqimet, strehimi dhe transporti merren së bashku, ato përbëjnë 56.7% të konsumit total familjar.

Tre komponentët kryesorë	Pesha në 2025
Ushqime dhe pije joalkoolike	39.8%
Strehimi, uji, energjia dhe qiraja	9.7%
Transporti	7.2%
Totali	56.7%

Më shumë se gjysma e buxhetit të familjes mesatare përthithet, pra, nga tri fusha thelbësore të jetës së përditshme.

Kjo tregon një dallim të rëndësishëm, se konsumi po rritet, por kapaciteti ekonomik i familjes nuk po zgjerohet domosdoshmërisht me të njëjtin ritëm.

Ushqimet mbeten pika më e qartë e presionit mbi fuqinë blerëse

Në vitin 2025, familjet shpenzuan mesatarisht 37,859 lekë në muaj për ushqime dhe pije joalkoolike. Perimet, mishi dhe produktet e mishit, si dhe qumështi, djathi dhe vezët zënë peshat më të mëdha.

Komponentët kryesorë të ushqimit	Pesha
Perimet	20.2%
Mishi dhe produktet e mishit	16.6%
Qumështi, djathi dhe vezët	15.5%

Kjo strukturë ka rëndësi edhe për mënyrën se si duhet interpretuar inflacioni.

Një normë e përgjithshme inflacioni, për shembull 3%, nuk krijon të njëjtin presion mbi çdo familje. Një familje që shpenzon rreth 40% ose më shumë të buxhetit për ushqime është shumë më e ekspozuar ndaj rritjes së çmimeve të ushqimeve sesa një familje që shpenzon 20% ose më pak.

Për Shqipërinë, për këtë arsye, matja e fuqisë blerëse kërkon më shumë sesa vështrimin e inflacionit mesatar. Ajo duhet të marrë parasysh edhe inflacionin e ponderuar sipas strukturës reale të konsumit familjar.

Ky është një nga argumentet në qendër të analizës së ALTAX për fuqinë blerëse dhe të dhënat e fundit të INSTAT e bëjnë edhe më të rëndësishëm.

Diferencat rajonale mbeten të konsiderueshme

Një tjetër gjetje e rëndësishme e ABNjEF 2025 është hendeku i vazhdueshëm midis qarqeve.

Qarku	Shpenzimet mesatare mujore për konsum, 2025
Tirana	110,904 lekë
Korçë	93,381 lekë
Durrës	91,992 lekë
Dibër	77,027 lekë
Kukës	76,009 lekë

Burimi: INSTAT, ABNjEF 2025.

Tirana regjistron shpenzime mesatare mujore për konsum prej 110,904 lekësh, krahasuar me 76,009 lekë në Kukës. Diferenca është 34,895 lekë në muaj, ose rreth 418,740 lekë në vit për një familje.

Raporti midis dy skajeve është rreth 1.46 me 1.

Një hendek i ngjashëm u identifikua edhe në analizën e ALTAX për periudhën 2023–2025, kur shpenzimet në Tiranë ishin rreth 108,588 lekë, krahasuar me 75,048 lekë në Kukës.

Krahasimi na sugjeron se pabarazia territoriale nuk është thjesht një devijim i përkohshëm. Ajo është shndërruar në një karakteristikë relativisht të qëndrueshme të ekonomisë familjare shqiptare.

Por do të thotë gjithashtu se “familja mesatare” kombëtare mund të jetë një tregues çorientues. Një familje në Tiranë dhe një familje në Kukës mund të përballen me realitete ekonomike shumë të ndryshme, edhe pse të dyja përfaqësohen nga e njëjta mesatare kombëtare.

Megjithatë, diferenca rajonale duhet interpretuar me kujdes.

Shpenzimet më të larta në Tiranë pasqyrojnë jo vetëm fuqi blerëse më të madhe, por edhe kosto më të larta të strehimit, shërbimeve, transportit dhe konsumit urban.

Në të njëjtën mënyrë, shpenzimet më të ulëta në qarqet me konsum më të dobët nuk mund të interpretohen automatikisht si dëshmi e një kostoje më të ulët jetese. Pronësia e banesës, prodhimi për vetëkonsum, remitancat, ekonomia informale familjare dhe ndryshimet demografike mund të ndikojnë të gjitha në këto shifra.

Për këtë arsye, pyetja më e dobishme nuk është vetëm sa shpenzojnë familjet, por sa të ardhura u nevojiten për të mbështetur këtë strukturë shpenzimesh.

Nga konsumi te përballueshmëria

Kjo e zhvendos diskutimin nga konsumi i vëzhguar te përballueshmëria.

INSTAT mat atë që familjet konsumojnë realisht.

Analiza ekonomike dhe e politikave publike mund të shkojë një hap më tej, duke vlerësuar të ardhurat që një familje do të kishte nevojë për të mbuluar shpenzimet dhe njëkohësisht për të ruajtur një standard të pranueshëm jetese.

Në analizën e ALTAX për vitin 2026, intervali i parashikuar për shpenzimet mesatare mujore ishte 99,000–105,000 lekë. Për një standard jetese bazë, por të denjë, vlerësohej se nevojiteshin të ardhura neto prej 105,000–170,000 lekësh, ndërsa për një familje me katër anëtarë rreth 126,000–200,000 lekë.

Këto shifra nuk duhet të krahasohen drejtpërdrejt me 95,227 lekët e INSTAT sikur të përfaqësonin të njëjtin tregues. Shifra e INSTAT është konsumi mesatar i vëzhguar, ndërsa intervalet e ALTAX janë vlerësime normative dhe orientuese për të ardhurat e nevojshme për të mbështetur një standard të caktuar jetese.

Ky dallim ka rëndësi. Një familje mund të shpenzojë më pak se sa do të nevojitej për një standard të qëndrueshëm jetese jo sepse kostoja e saj e jetesës është më e ulët, por sepse të ardhurat nuk i lejojnë të shpenzojë më shumë.

Kjo çon drejt një treguesi potencialisht të dobishëm, i cili është Hendeku i Përballueshmërisë Familjare (Household Affordability Gap).

Në formën e tij më të thjeshtë: Hendeku i Përballueshmërisë = Të ardhurat neto familjare – Shpenzimet e nevojshme për jetesën

Nëse rezultati është pozitiv, familja ka hapësirë për kursim, investim ose përballim të goditjeve.

Nëse është zero, familja operon në kufirin e plotë të të ardhurave të saj.

Nëse është negativ, diferenca duhet të mbulohet përmes borxhit, kursimeve të mëparshme, mbështetjes familjare, remitancave ose reduktimit të formave të tjera të konsumit.

Një tregues i tillë mund të ofrojë një matje më kuptimplotë të rezistencës ekonomike të familjeve sesa vetëm niveli i shpenzimeve.

Konsumi po diversifikohet, por nevojat bazë ende dominojnë

Të dhënat nuk përshkruajnë një ekonomi familjare të kufizuar tërësisht te nevojat bazë. Shpenzimet për argëtim dhe kulturë u rritën nga 2.6% në 2.8%, ndërsa restorantet dhe hotelet vijojnë të zënë 7.5% të buxhetit familjar dhe tregon se konsumi shqiptar po bëhet më i diversifikuar.

Por, ndryshimi ende nuk ka qenë aq i madh sa të ndryshojë rolin dominues të nevojave bazë. Familja shqiptare në vitin 2025 po e diversifikon gradualisht konsumin, por ende nuk ka arritur një strukturë ku nevojat thelbësore të zënë një pjesë relativisht të vogël të buxhetit.

Këtë ndryshe mund ta konsiderojmë, si pjesë e një tranzicioni më të gjerë të mirëqenies familjare.

Rënia e peshës së shpenzimeve për shëndetin, nga 3.8% në 3.4%, meriton gjithashtu vëmendje. Në vetvete, kjo nuk mund të interpretohet as si përmirësim dhe as si përkeqësim i mirëqenies.

Nëse rënia pasqyron çmime më të ulëta, mbulim më të mirë publik ose nevoja më të ulëta për shërbime shëndetësore, ajo mund të jetë pozitive. Por nëse familjet po reduktojnë shpenzimet për shëndetin për të mbrojtur pjesë të tjera të buxhetit, sinjali është krejt tjetër. Në këtë rast, shpenzimet për shëndetin bëhen një tregues i mënyrës se si familjet përballojnë goditjet ekonomike.

A po i afrohet konsumi familjar një pragu të ri të kostos së jetesës në vitin 2026?

Projeksioni i ALTAX për vitin 2026 e vendoste shpenzimin mujor familjar në intervalin 99,000–105,000 lekë.

Krahasuar me 95,227 lekët e matur nga INSTAT për vitin 2025:

Krahasimi	Vlera
Konsumi mesatar sipas INSTAT, 2025	95,227 lekë
Kufiri i poshtëm i projeksionit ALTAX, 2026	99,000 lekë
Diferenca	+3,773 lekë
Kufiri i sipërm i projeksionit ALTAX, 2026	105,000 lekë
Diferenca	+9,773 lekë

Projeksioni i ALTAX mbetet, pra, brenda një intervali të arsyeshëm në raport me nivelin e matur nga INSTAT. Ai vendos një interval të moderuar mbi bazën e konsumit të vitit 2025.

Por kjo nuk duhet ngatërruar me të ardhurat e nevojshme për një standard të qëndrueshëm jetese.

Shpenzimi mesatar për konsum nuk është e njëjta gjë me të ardhurat e nevojshme për të jetuar në mënyrë të qëndrueshme.

Të dhënat e ABNjEF 2025 nuk përshkruajnë një familje shqiptare që ka ndaluar së konsumuari. Përkundrazi, konsumi është rritur dhe po diversifikohet gradualisht. Ajo që tregojnë njëkohësisht të dhënat është se tranzicioni drejt një mirëqenieje më të lartë mbetet ende i paplotë.

Për këtë arsye, rritja e konsumit nuk duhet interpretuar automatikisht si rritje proporcionale e standardit të jetesës.

Familja shqiptare po konsumon më shumë, por ende nuk ka fituar hapësirë të mjaftueshme ekonomike.[1]

Këtu të dhënat e INSTAT për vitin 2025 dhe puna e mëparshme e ALTAX takohen dhe hapin një agjendë më të gjerë kërkimore, që lidhet me matjen e hendekut midis konsumit të realizuar, të ardhurave të disponueshme dhe të ardhurave të nevojshme për një standard të qëndrueshëm jetese.

---

[1] Hapësira ekonomike është pjesa e të ardhurave që mbetet pasi janë përmbushur nevojat bazë dhe që mund të përdoret për kursime, arsim, shëndet, investime, argëtim dhe përballimin e goditjeve të papritura.