A nevojiten më tej plane dhe strategji kombëtare sektoriale me qasje optimiste?

Plani Kombëtar për Zhvillimin Ekonomik është miratuar, por konsiderohet si me objektiva optimiste, që është parë se kompromenton përmbushjen e tij. Kjo qasje sugjeron disa çështje thelbësore që lidhen me realizueshmërinë dhe efektivitetin e tij. Ajo që duhet të merret parasysh është se një plan ekonomik duhet të jetë në përputhje me realitetin aktual të zhvillimeve politike, administrative dhe sociale të vendit, të mundësojë zbatimin në terren dhe të synojë qëllime afatgjata që janë të arritshme. Pra, ekziston një tension midis optimizmit të tepruar dhe mundësive reale për implementim.

Çfarë mund të ketë pas një qasjeje optimiste në planin ekonomik?

1. Ambicie të larta pa burime të mjaftueshme

• Mungesa e burimeve financiare. Një plan ekonomik i mbushur me projekte të mëdha dhe vizione të mëdha mund të jetë i pamundur për t’u realizuar pa një buxhet të qëndrueshëm, burime të mjaftueshme financiare, apo investime të huaja të garantuara. Pa një analizë të kujdesshme mbi mundësitë e financimit, plani mund të mbetet vetëm një dokument me qëllime të bukura.
• Lëvizje të pakontrolluara dhe të shpërndara. Nëse objektivat janë shumë të larta dhe të paqartë, mund të krijohen projekte të shumta që kanë ndikim të kufizuar, duke shkaktuar një shpërndarje të pasaktë të burimeve, për shkak të mungesës së një prioriteti të qartë.

1. Mungesa e një analize realiste të kapaciteteve dhe potencialeve

• Paaftësia për të krijuar një bazë të fortë sektoriale. Duke u fokusuar shumë në sektorë që mund të duken premtues në teori (si turizmi dhe ndërtimi), plani mund të injorojë sektorë me potencial të madh që mund të krijojnë vlerë të shtuar dhe punësim të qëndrueshëm (si agroindustria dhe përpunimi i lëndëve të para).
• Mungesa e përqendrimit në zhvillimin e kapaciteteve njerëzore. Nëse planifikohen projekte të mëdha pa një fokus në arsimin, trajnimet profesionale dhe përgatitjen e fuqisë punëtore, do të vështirësohet përmbushja e qëllimeve për zhvillim të qëndrueshëm dhe inovativ.

1. Rezistenca dhe mungesa e bashkëpunimit gjithëpërfshirës

• Politika jo gjithëpërfshirëse. Një plan që është më shumë në letër dhe nuk merret në konsideratë nga aktorët e rëndësishëm të ekonomisë, përfshirë sektori privat, sindikatat dhe komunitetet lokale, mund të mos ketë sukses. Nëse zbatimi i tij nuk përfshin të gjithë aktorët e interesuar, mund të ketë rezistencë ndaj ndryshimeve dhe ndarje të resurseve.

1. Politikat shoqërore dhe mjedisore të nënvlerësuara

• Pasiguria sociale dhe mjedisore. Po ashtu, planet që mbështeten në rritjen e shpejtë të sektorëve si ndërtimi dhe turizmi, pa një vëmendje të mjaftueshme për ndikimet sociale dhe mjedisore, mund të krijojnë pasiguri për grupet vulnerabël të shoqërisë dhe të dëmtojnë mjedisin, duke krijuar probleme afatgjata që mund të dëmtojnë zhvillimin afatgjatë.

Si mund të bëhet ky plan më realist dhe i zbatueshëm?

Për të siguruar që plani kombëtar për zhvillimin ekonomik të jetë realist dhe i realizueshëm, duhen bërë disa ndryshime të thella në qasjen dhe implementimin e tij.

a. Prioritizimi i projekteve dhe objektivave

• Objektiva të qarta dhe të matshme. Duhet të ndodhin reforma që do të krijojnë një prioritizim të qartë të projekteve që kanë ndikimin më të madh në rritjen e qëndrueshme të ekonomisë. Kjo përfshin një fokus në sektorë që janë të mundshëm për zhvillim dhe kanë mundësi për të rritur vlerën e shtuar, si agroindustria dhe sektori i teknologjisë.
• Fokusi në kapacitetet ekzistuese. Duhet të bëhet një analizë më e thelluar e potencialeve reale të ekonomisë shqiptare dhe një përdorim i burimeve që janë tashmë në dispozicion. Kjo do të përfshijë zhvillimin e kapaciteteve për të nxitur inovacionin dhe përmirësimin e infrastrukturës.

b. Rritja e transparencës dhe pjesëmarrjes

• Bashkëpunimi gjithëpërfshirës. Për të siguruar që plani të jetë real, duhet të ketë një bashkëpunim të thellë me grupet e interesit dhe aktorët e tjerë kyç, duke përfshirë sektorin privat, shoqërinë civile, sindikatat dhe komunitetet lokale.
• Angazhimi i diasporës dhe investitorëve. Shqiptarët jashtë vendit dhe investitorët ndërkombëtarë duhet të luajnë një rol të rëndësishëm në implementimin e planeve, duke ofruar kapital dhe ekspertizë.

c. Realizimi gradual dhe me faza

• Implementimi në faza. Nuk mund të bëhen ndryshime të mëdha në një periudhë të shkurtër. Plani duhet të realizohet gradualisht, me fokus në disa projekte pilot që mund të ofrojnë një model të suksesshëm për të tjerët.
• Monitorimi dhe rishikimi i vazhdueshëm. Pasi plani të implementohet, duhet të ketë një sistem të fortë monitorimi dhe vlerësimi për të vlerësuar progresin dhe për të bërë rregullime në rast të ndonjë dështimi ose ndryshimi të rrethanave.

d. Diversifikimi i burimeve financiare dhe mbështetja nga BE dhe investitorët e huaj

• Investimet e huaja dhe fondet europiane. Shqipëria mund të përdorë mundësitë që ofrohen nga fondet e Bashkimit Europian dhe partnerët ndërkombëtarë, duke mbështetur projekte që janë të orientuara për rritjen e konkurueshmërisë dhe përmirësimin e infrastrukturës.

Sfida të tjera dhe mundësitë për një realizim të suksesshëm

1. Forcimi i kapaciteteve të administratës shtetërore. Një nga sfidat kryesore për realizimin e planit është kapaciteti i administratës shtetërore për të zbatuar strategjitë dhe menaxhuar burimet e nevojshme. Reforma në sektorin publik dhe trajnimet për administratën janë thelbësore për të siguruar ekzekutimin e duhur.
2. Rritja e besimit dhe stabilitetit politik. Nëse politika është e ndarë ose e paqartë, ekzekutimi i planeve të tilla do të vuajë. Stabiliteti politik dhe një bashkëpunim konstruktiv midis qeverisë, opozitës dhe aktorëve të tjerë janë thelbësorë për krijimin e një ambienti të favorshëm për zhvillim.

Një plan kombëtar zhvillimi mund të jetë shumë i dobishëm për Shqipërinë, por ai duhet të jetë realist dhe të mbështetet në analiza të thella, fokus në sektorë që kanë potencial të rriten, dhe një monitorim të vazhdueshëm. Kjo kërkon një angazhim të fuqishëm nga të gjitha nivelet e qeverisë, sektori privat dhe shoqëria civile. Nëse zbatohen këto aspekte, Shqipëria mund të ndërtojë një ekonomi më të qëndrueshme dhe konkurruese, me një vizion të qartë dhe të realizueshëm për të ardhmen.