Tatimi i transaksioneve mobile në Shqipëri dhe rajon dhe pritshmëritë për 2026+

Në 2025, Shqipëria po përjeton një transformim të shpejtë dixhital në sistemin financiar, me rritje të ndjeshme të pagesave elektronike dhe integrim në mekanizma evropianë si SEPA (që nga tetori 2025).

Megjithatë, në një fazë ku përdorimi i parasë elektronike (e-money dhe mobile money) është ende në zhvillim e sipër dhe cash-i dominon ekonominë (me qarkullim jashtë bankave rreth 4.6 miliardë euro), çdo politikë tatimore që rrit kostot e transaksioneve dixhitale rrezikon të pengojë formalizimin, të thellojë pabarazitë dhe të rikthejë varësinë nga cash-i.

Kjo analizë vlerëson implikimet e një tatimi të mundshëm mbi transaksionet mobile, duke krahasuar me rajonin dhe duke projektuar skenarë për 2026+.

Në 2025, pagesat elektronike kanë shënuar rritje të fortë. Në gjashtëmujorin e parë, u regjistruan 27.9 milionë transaksione me vlerë 3.5 miliardë euro, deri në 24% më shumë se një vit më parë. Numri i pagesave dixhitale për frymë ka arritur në rreth 23-25, nga vetëm 4 në 2016, ndërsa përfshirja financiare është rritur në 78%.

Megjithatë, përdorimi i parasë elektronike (e-money/prepaid) mbetet relativisht i ulët, duke zënë rreth 0.3-0.5% të totalit të pagesave, krahasuar me 14.8 milionë transaksione të tilla në 2024 (nga 8.3 milionë në 2023), me numrin e llogarive e-money që arrin në 270 mijë.

Iniciativa “Cashless Albania 2030” (lançuar nga Kryeministri në fund të 2025) synon 60% pagesa dixhitale deri në 2030, me masa si POS universal dhe kufizim cash-i. Megjithatë, e-money/mobile money mbetet i ulët (nën 1% e totalit), cash-i dominon (mbi 60% e transaksioneve ditore), dhe sfidat ruralë/informalitet ende mbizotërojnë.

Pavarësisht penetrimit të lartë të telefonave inteligjentë (mbi 90% e popullsisë), e-money nuk dominon ende, kryesisht për shkak të varësisë së lartë nga cash-i (qarkullimi jashtë bankave është më i larti në ËB6, rreth 40-45% e GDP-së).

Problematikat kryesore për Shqipërinë

Bazuar në të dhëna nga burime si Banka e Shqipërisë, Global Findex 2025 (World Bank), Visual Capitalist dhe raporte të tjera, analiza tregon se një tatim i tillë do të kishte efekte negative në fazën aktuale të zhvillimit digjital, duke konfirmuar rreziqet e frenimit të adoptimit, regresivitetit dhe informalitetit.

Së pari, vlera e transaksioneve ndaj tatimit është e ulët, por dëmi social është i lartë. Vlera e e-money/mobile money mbetet e ulët (<1% e transaksioneve totale, bazuar në rritjen e përgjithshme të pagesave elektronike ku kartat dominojnë 67% dhe transfertat 19%, sipas Bankës së Shqipërisë për H1 2025. Cash-i dominon edhe më fort, pasi 90% e transaksioneve ditore janë në cash (Shqipëria renditet e 4-ta në botë për përdorim cash-i, sipas Visual Capitalist 2025), ndërsa raporti para jashtë bankave/depozita arrin 24.3% (niveli më i lartë në Europë). Rritja vjetore e pagesave digjitale është 24% (afër 20-30% të pretenduar), duke reflektuar progresin drejt “Cashless Albania 2030” (inisiativë e konfirmuar, lansuar dhjetor 2025). Një taksë 1-2% do të ngadalësonte këtë rritje, duke rritur informalitetin (siç paralajmërojnë raportet e IMF për vendet në tranzicion).

Së dyti, regresiviteti është i dukshëm. Popullsia rurale përbën rreth 40% dhe niveli i individëve pa llogari bankare ose mobile është rreth 20-30% e të rriturve[1]. Këto kategori popullsie varen nga transaksione të vogla P2P (<10 mijë lekë) dhe një aplikim i taksës do të rriste koston efektive me 20-50% (siç ndodh në vendet me infrastrukturë të ngjashme). Në Afrikë (p.sh. Kenia), taksat e mobile money kanë ulur përdorimin me 20-30% te të varfërit, duke rritur pabarazitë[2].

Së treti është rreziku i rikthimit në përdorimin e Cash. Remitancat arrijnë rreth 5% të GDP-së në 2024, por tranzicioni drejt digjitalit është gradual (me rritje në pagesa elektronike falë SEPA dhe “Cashless Albania 2030”). Taksat mund të kthejnë 15-20% të remitancave në kanale informale (bazuar në modelet e IMF për vendet në zhvillim), duke dëmtuar gjurmueshmërinë fiskale. Në 2024-2025, remitancat digjitale po rriten (284.7 milionë euro në Q3 2025), por përvojat afrikane (p.sh. Kenia: ulje 20-30% e volumit pas taksave) tregojnë rrezik real të kthimit në cash.

Së katërti është mungesa e infrastrukturës. Penetrimi i internetit arrin 90.3% (Statista 2025), afër 95% të pretenduar (si mesatarja e Ballkanit Perëndimor -BP6). Rrjeti i agjentëve është rreth 5 mijë (bazuar në raporte të ITU/EBRD për infrastrukturën digjitale), por besimi në sigurinë digjitale është i ulët në zonat rurale (vetëm 40% besojnë). Kostoja shtesë nga taksat do të dëmtonin rrjetin dhe besimin, duke vonuar “Cashless Albania 2030” (inisiativë e vërtetë, me synim 60% pagesa digjitale deri në 2030).

Krahasimi me Rajonin dhe mësime nga Afrika/Rajone të tjera

Në BP6, adoptimi i pagesave digjitale po përparon më shpejt se në Shqipëri. Raporti WB Regular Economic Report Fall 2025 tregon rritje 25-35% vjetore në transaksione digjitale, me Serbinë dhe Maqedoninë e Veriut që arrijnë 60-70% përdorim (krahasuar me 40-50% në Shqipëri), falë SEPA-së së hershme (Serbia u bashkua maj 2025).

Mesatarja rajonale e blerjeve online është 36.6% (nën 50% e BE-së), por Shqipëria renditet e fundit me 23.6%, për shkak të cash-it të lartë dhe aftësive digjitale të ulëta (34% e popullsisë ka aftësi bazike, vs. 56% në BE).

Mësimet nga Afrika vlejnë edhe për rajonin dhe Shqipërinë. Kështu, nNë Kenia, taksa e 2013-së (1.5%) uli transaksionet me 29% në 2025 (nga 303 milionë në prill në 214 milionë në maj), duke rritur cash-in dhe evazionin.

Në Gana, taksat e 2022-2024 ulën përdorimin me 20-30%, duke penguar inkluzionin (nga 15.2 milionë përdorues aktivë në 2023, rënie 10% pas taksës).

FMN[3] vlerëson se taksat e mobile money krijojnë një barrë shtesë prej 35% të të ardhurave, një qasje regresive nga e cila Shqipëria duhet të mësojë për efekte të ngjashme në fazën e zgjerimit.

Pritshmëri dhe tendenca për 2026 e më tej

Zhvillimet e ardhshme në fushën e pagesave digjitale në Shqipëri varen nga vendimet politike mbi tatimin e transaksioneve mobile, duke marrë parasysh progresin e deritanishëm si rritja 24% e transaksioneve elektronike në gjysmën e parë të 2025-s (27.9 milionë, me vlerë 3.5 miliardë euro) dhe integrimi i plotë në SEPA nga tetori 2025, që ka ulur kostot e transferimeve euro deri në 90%.

Këtu ne prezantojmë tre skenarë kryesorë.

Skenari bazë, supozon vazhdimësinë e politikave aktuale pa tatim të rëndë, duke lejuar rritje natyrale.

Skenari me rrisk, parashikon ndikime negative nga një tatim i gjerë mbi përdoruesit, duke çuar në frenim.

Skenari pro-aktiv që eksploron mundësitë e politikave optimiste me stimuj të orientuar drejt furnizuesve, duke përshpejtuar tranzicionin.

Këto skenarë ofrojnë një vizion të tendencave deri në 2030, ku iniciativa si “Cashless Albania 2030” (me 12 masa të reja dhe synim 60% pagesa digjitale deri në 2030) mund të formësojnë një ekonomi më të formalizuar, por me rreziqe nëse barrierat shtohen.

Skenari bazë (Më i mundshëm pa tatim të rëndë mbi Mobile Money).

Rritje graduale 20-25% vjetore e pagesave digjitale, duke vazhduar trendin e 24% të regjistruar në 2025, falë open banking-ut (transaksione të reja +15% në 2025) dhe SEPA-së (kursime deri në 20-50 milionë euro në vitin e parë).

E-money do të arrijë 1-2% të totalit deri në 2027, me “Cashless Albania 2030” që synon 60% pagesa digjitale deri në 2030 dhe mbulim universal POS deri në 2028, duke rritur remitancat digjitale në 70-80% (nga nivelet aktuale, ku 80% e tyre vijnë nga zona SEPA).

Në periudhë afatgjatë, kjo mund të reduktojë informalitetin nën 30% të GDP-së, duke favorizuar një ekonomi më transparente.

Skenari i rriskut (me taksë transaksioni me bazë të gjerë).

Ngadalësim 15-25% i adoptimit, si në Kenia (rënie 20-30% e volumit pas taksës së 2013-së, me barrë shtesë 35% të të ardhurave sipas FMN), me rikthim 15-20% në cash brenda 6-12 muajsh, duke rritur informalitetin në 35-40% të GDP-së (nga 30-35% aktuale) dhe pabarazitë (ruralët -20% akses).

Efekti fillestar mendohet se shfaq rënie volumesh transaksionale 15-25% në 2026, duke penguar remitancat digjitale (nga 8.6% në 6-7% të GDP-së).

Në periudhë afatgjatë, kjo situatë mund të vononte arritjen e objektivave të “Cashless Albania 2030”, duke mbajtur varësinë e lartë nga cash-i dhe duke kufizuar përfitimet nga SEPA.

Skenari Pro-Aktiv (Politikë optimiste)

Tatime lehtësuese + stimuj mund të prezantohet si tatim mbi fitimet e operatorëve (jo përdoruesit) + subvencione për POS ruralë, duke arritur 70% pagesa digjitale në 2027.

Mësimi nga OECD na tregojnë se taksa mbi rentën sektoriale (p.sh., koncesione spektrale) rritin të ardhurat pa penguar perfshirjen, duke lejuar formalizim afatgjatë dhe rritje të qëndrueshme të remitancave digjitale.

Në perspektivë më të gjatë, kjo qasje mund të pozicionojë Shqipërinë si një nga vendet e para cashless në rajon, duke ulur kostot ekonomike dhe duke rritur edukimin financiar deri në 2030.

Më poshtë paraqiten disa konsiderata kryesore, të bazuara në të dhëna aktuale dhe përvoja ndërkombëtare

Analiza e plotë kosto-përfitim para çdo ndërhyrjeje tatimore të reje.

Efektet e taksave mbi transaksionet digjitale mund të jenë të menjëhershme, siç tregojnë përvojat në Afrikë (rënie 20-30% e volumit pas taksave excise). Në Shqipëri, ku e-money zë ende <1% të totalit dhe cash-i dominon (90% e transaksioneve ditore), një pilot rajonal ose segmentar (p.sh. 6 muaj) do të ndihmonte në vlerësimin e ndikimit real pa rreziqe të pakthyeshme.

Orientimi drejt taksimit të rentave sektoriale

OECD rekomandon që në ekonomitë në zhvillim, taksat të fokusohen te fitimet e operatorëve (tarifa koncesioni, tatim mbi fitimin) dhe jo direkt te përdoruesit, për të shmangur ndikimet në perfshirjen financiare me baze te gjere. Kjo qasje është më pak regresive dhe mbështet zgjerimin e bazës tatimore afatgjatë përmes formalizimit.

Investimet në infrastrukturë për të ulur barrierat tranzicionale

Zgjerimi i rrjetit të agjentëve dhe POS ruralë (me synim 2-3 mijë pika të reja) mund të ulë kostot efektive të përdorimit digjital me 20-30%, duke përshpejtuar adoptimin dhe duke mbështetur objektivat e digjitalizimit.

Mbrojtja e transaksioneve të vogla për perfshirje

Mbajtja e tarifave zero ose minimale për transaksione mikro (<5 mijë lekë) dhe P2P të vogla ndihmon grupet vulnerabël (ruralë, të pambankuar ~20-30%), duke parandaluar rikthimin në cash dhe duke promovuar përdorim më të gjerë.

Monitorim i vazhdueshëm dhe transparent

Matja çdo 3 muaj e indikatorëve kyç (përdorim digjital, inkluzion financiar, nivel cash) me raporte publike, siç praktikon Banka e Shqipërisë, siguron transparencë dhe korrigjime të shpejta të politikave.

Në fund të 2025-s dhe me fillimin e 2026, me progresin fillestar nga SEPA, uljen e komisioneve dhe rritjen e pagesave elektronike, Shqipëria ka një mundësi unike për të avancuar drejt një ekonomie më të formalizuar dhe inkluzive.

Një qasje e kujdesshme fiskale, që prioritetizon stimujt për digjitalizim dhe inkluzion mbi barrat e shkurtra direkte mbi përdoruesit, mund të mbështesë rritje të qëndrueshme 20-25% vjetore të pagesave digjitale në 2026+, duke reduktuar informalitetin dhe duke forcuar bazën tatimore afatgjatë.

Në të kundërt, masa frenuese rrezikojnë të ngadalësojnë këtë momentum, siç parë në përvoja të tjera, dhe të largojnë Shqipërinë nga trendet pozitive rajonale (si në Serbi). Prioriteti kryesor duket të jetë balancimi mes të ardhurave buxhetore dhe nxitjes së një tranzicioni të suksesshëm digjital.

---

[1] Global Findex 2025 raporton posedim llogarish në 77.6% për ruralët dhe 84% për më të varfërit 40%, por mesatarja e përgjithshme është rreth 78% inkluzion financiar, duke lënë 22% pa llogari

[2] konfirmuar nga Brookings, GSMA dhe IMF, ku të varfërit kthehen në cash për shkak të barrës relative

[3] https://www.imf.org/-/media/files/publications/wp/2025/english/wpiea2025255-source-pdf.pdf