Mbrojtja e të drejtave të tatimpaguesit në rastin e kontrollit tatimor dhe sekuestrimit të pajisjeve

Bazuar në përshkrimin e një rasti (në kuadër të kontrolleve në sektorin e ndërtimit Janar 2026) , ku një biznes në fushën e arkitekturës dhe ndërtimit është njoftuar për një kontroll verifikimi nga Drejtoria e Verifikimit dhe Monitorimit në Terren, pa evidentim të qartë të rrezikut për evazion tatimor dhe ku është aplikuar sekuestrimi i dokumentacionit, pajisjeve kompjuterike, fiskale dhe mjeteve të tjera të mbajtjes së dokumentacionit, kjo analizë ofron një shqyrtim shterues në mbrojtje të të drejtave të tatimpaguesit.

Ky intepretim jozyrtar mbështetet në Ligjin Nr. 9920/2008 “Për Procedurat Tatimore në Republikën e Shqipërisë” (i ndryshuar), Udhëzimin Nr. 24/2008 “Për Procedurat Tatimore” (i ndryshuar), si dhe në dispozita të tjera relevante, duke u fokusuar në parimin e kontrolleve të arsyeshme (neni 33 i Ligjit), kushtet për sekuestrim (pika 127.3 e Udhëzimit), dhe mundësinë e shpërdorimit të detyrës nga ana e administratës tatimore.

Duke u bazuar në supozimin se nuk ka pasur pengim ose prova të fshehjes së informacionit, veprimet e grupit të kontrollit duken të tejkaluara dhe potencialisht të paligjshme, duke cenuar të drejtat themelore të tatimpaguesit.

Interpretimi strukturohet në pesë drejtime: të drejtat e tatimpaguesit për kontrolle të arsyeshme, kushtet ligjore për sekuestrimin, vlerësimi i drejtësisë së kontrollit, shkelja e të drejtave dhe shpërdorimi i detyrës, si dhe rekomandimet për mbrojtje.

Ligji Nr. 9920/2008 synon të garantojë një administrim tatimor transparent, proporcional dhe të bazuar në shtetin e së drejtës.

Në Kreun IV, nenet 30–38, përcaktohen të drejtat themelore të tatimpaguesit, ku neni 33 është qendror. Sipas këtij neni, “Tatimpaguesi ka të drejtë t’i sigurohen kontrolle të arsyeshme…”, që do të thotë se kontrolli nuk mund të jetë i tepruar ose pa bazë të qartë rreziku. Sekuestrimi i të gjithë infrastrukturës pas një njoftimi rutinë tejkalon kriterin e arsyeshmërisë dhe cenon aktivitetin ekonomik.

Parimet e paanshmërisë dhe analizës së rrezikut janë të garantuara nga nenet 12, 32, 37 dhe 80 të ligjit. Nëse sekuestrimi nuk është i motivuar me shkrim dhe pa prova të fshehjes, cënohet e drejta për informim dhe dëgjim para vendimit. Kontrolli nuk duhet të pengojë aktivitetin dhe duhet të respektojë kufirin kohor të nenit 81, ndërsa ndërhyrja në pajisjet bazë cenon edhe nenin 11 të Kushtetutës për ushtrimin e lirë të aktivitetit ekonomik.

Neni 33 i Ligjit Nr. 9920/2008 mbron tatimpaguesin nga kontrolle të paarsyeshme, ku një verifikim standard shndërrohet në sekuestrim pa bazë të ligjshme.

Sekuestrimi është masë shtrënguese dhe jo procedurë rutinë.

Neni 60 i ligjit lejon inspektim dhe kopjim të të dhënave, por jo marrje fizike pa pengesë. Udhëzimi Nr. 24/2008, pika 127, parashikon se pengimi i kontrollit dënohet me gjobë, por kjo nuk e justifikon automatikisht sekuestrimin.

Pika 127.3 e Udhëzimit kërkon ekzistencën e “të dhënave të besueshme” për fshehje informacioni. Vetëm në këtë rast lejohet sekuestrimi i dokumentacionit dhe pajisjeve. Kjo nënkupton prova konkrete dhe ndjekje të procedurës me urdhër dhe depozitim në laboratorin e drejtorisë rajonale. Mungesa e laboratorit ose e provave e bën sekuestrimin të pavlefshëm.

Pa pengim ose fshehje të provuar, sekuestrimi nuk mbështetet në ligj dhe nuk mund të përdoret në një kontroll rutinë.

Në këto kushte, kontrolli nuk është proporcional, nuk është i motivuar dhe shkakton dëm ekonomik. Kjo e bën atë jo vetëm të padrejtë, por edhe arbitrar në kuptim të nenit 12 dhe nenit 33 të Ligjit Nr. 9920/2008.

Veprimet përbëjnë shkelje të të drejtave të tatimpaguesit dhe potencialisht shpërdorim detyre. Shkelen nenet 33, 37 dhe 38 të Ligjit Nr. 9920/2008 si dhe parimi i proporcionalitetit i nenit 10 të Kodit të Procedurave Administrative. Neni 248 i Kodit Penal sanksionon veprimet në kundërshtim me ligjin që shkaktojnë dëm të rëndë, duke përfshirë edhe rastet e sekuestrimit të paligjshëm.

Mbrojtja ligjore përfshin kërkesën për dokumentacion, ankesë administrative dhe kallëzim penal kur është e nevojshme. Kjo mbështetet në nenet 37, 38 dhe 105/2 të Ligjit Nr. 9920/2008, nenin 248 të Kodit Penal dhe nenin 625 të Kodit Civil për dëmshpërblim.

Në përfundim, një kontroll që nuk bazohet në prova të fshehjes ose pengimit është i paligjshëm dhe cenon rëndë të drejtat e tatimpaguesit sipas nenit 33 të Ligjit Nr. 9920/2008, duke krijuar edhe përgjegjësi administrative dhe penale për organet që e kanë kryer.