A deklarohen në DIVA lekët e marra nga vendimi i gjykatës si dëmshpërblim për largim të padrejtë nga puna?

Përgjigja, nëse lekët e marra nga vendimi i gjykatës si dëmshpërblim për largim të padrejtë nga puna deklarohen apo jo në DIVA (Deklaratën Vjetore të të Ardhurave Personale), varet plotësisht nga natyra e saktë e shumës sipas vendimit gjyqësor, sepse ligji bën një dallim të qartë midis dy llojesh pagesash që duken të ngjashme por trajtohen krejt ndryshe tatimisht.

Në bazë të Ligjit nr. 29/2023 “Për tatimin mbi të ardhurat”, neni 11, shkronja (ë), thuhet tekstualisht kështu: “përfitimet për dëmshpërblime, të marra nëpërmjet vendimeve të formës së prerë të gjykatave, … si dhe kompensimet e caktuara për kostot gjyqësore” nuk janë subjekt i tatimit mbi të ardhurat personale.

Pra, në parim, çdo gjë që gjykata e quan “dëmshpërblim” dhe e jep me vendim të formës së prerë, përjashtohet nga tatimi.

Megjithatë, Udhëzimi i përgjithshëm nr. 26, datë 8.9.2023 “Për tatimin mbi të ardhurat” (botuar në Fletoren Zyrtare nr. 137, datë 20.9.2023), në pikën 11.8, jep sqarimin e rëndësishëm që ndryshon gjithçka: “Termi ‘dëmshpërblim’ nuk përfshin përfitimet në formë pagash nga individët e larguar nga puna, për të cilët vendimi i gjykatës kërkon pagesën e pagave të papaguara. Këto përfitime do të tatohen sikur pagat të ishin marrë çdo muaj për periudhën që mbulon vendimi i gjykatës.” Ky sqarim është vendimtar pikërisht për rastin e nëpunësit civil.

Pra, nëse në vendimin gjyqësor shuma që ka marrë ish – nëpunësi është formuluar si pagë e prapambetur (arrears salary), pra, paga që do të kishte marrë nëse nuk largohej padrejtësisht, për periudhën nga data e largimit deri në datën e vendimit ose deri në rikthimin në punë, atëherë kjo nuk konsiderohet dëmshpërblim i përjashtuar, por trajtohet si e ardhurë nga punësimi sipas nenit 7 dhe nenit 11 të Ligjit nr. 29/2023.

Si e tillë, tatohet normalisht si çdo pagë tjetër dhe institucioni shtetëror (punëdhënësi) zakonisht mban tatim 15% në burim mbi shumën bruto (plus kontributet e sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore nëse aplikohen), dhe paguan për ish-nëpunësin vetëm shumën neto. Nëse tatimi është mbajtur korrekt, nuk ka detyrim pagese shtesë tatimi.

Për deklarimin në DIVA/DVAP (Deklarata Vjetore e të Ardhurave Personale), në këtë rast duhet të deklarohet si e ardhur nga punësimi në seksionin përkatës të deklaratës vjetore (e ardhura bruto), sepse edhe pse vjen nga vendim gjyqësor, ligji e trajton si pagë të vonuar.

Deklarimi shërben që të kontrollohet nëse ka mbipagesë tatimi (dhe mund të të kthehet si rimbursim), por dhe të aplikohen zbritjet personale që ka të drejtë deklaruesi (për fëmijë nën 18 vjeç, shpenzime arsimore, shëndetësore etj.) dhe nëse totali vjetor i të ardhurave individuale (përfshirë këtë pagë të prapambetur) kalon kufijtë mbi 1.2 milionë lekë në vit,  do të rregullohet me shkallët progresive 13% ose 23%. Në shumicën e rasteve për nëpunës civilë, pasi tatimi 15% është mbajtur tashmë në burim nga institucioni, deklarimi në DIVA nuk të krijon pagesë ekstra, por është i detyrueshëm nëse ligji e kalsifikon për të dorëzuar deklaratën për vitin tatimor të pagesës (jo të periudhës së punës).

Nga ana tjetër, nëse vendimi gjyqësor e quan shumën vetëm dëmshpërblim shtesë (p.sh. “dëmshpërblim për largim të paligjshëm në masën X muaj pagë”, dëm moral, penalitet procedural, shpenzime gjyqësore ose kompensim sipas Kodit të Punës dhe Ligjit për Shërbimin Civil), pa e lidhur me pagesë pagash të prapambetura, atëherë aplikohet plotësisht përjashtimi i nenit 11, shkronja ë të Ligjit nr. 29/2023, i plotësuar me sqarimin e Udhëzimit nr. 26/2023.

Kjo do të thotë që shuma nuk tatohet fare, pra nuk zbritet norma tatimore 15%, por as ndonjë normë tjetër dhe nuk deklarohet në DIVA si e ardhur e tatueshme. Ajo thjesht nuk hyn në bazën tatimore vjetore individuale.

Në praktikë, shumica e vendimeve për nëpunës civilë të larguar padrejtësisht përmbajnë të dyja pjesët bashkë: (a) një pjesë si pagë e prapambetur (që tatohet dhe deklarohet) dhe (b) një pjesë si dëmshpërblim penal (që nuk tatohet dhe nuk deklarohet).

Prandaj, për të qenë absolutisht i sigurt, duhet lexuar me kujdes formulimi i saktë në vendimin gjyqësor të formës së prerë dhe në listën e pagesës që të ka dhënë institucioni. Më tej, duhet të kontrollohet nëse është mbajtur tatim 15% dhe nëse shuma është raportuar nga punëdhënësi në sistemin tatimor.

Më e mira që mund të bëhet për të shmangur çdo dyshim ose penalitet të mundshëm është të shkohet fizikisht (ose të pyetet online) në Drejtorinë Rajonale të Tatimeve ose nëpërmjet e-Albania, duke disponuar (me vete/fotografi) vendimin gjyqësor dhe dokumentin e pagesës.

Ata do ta klasifikojnë saktë bazuar në dokumentet konkrete dhe do të të jepet një konfirmim zyrtar pa asnjë kosto, sepse pyetja paraprakisht nuk sjell penalitete. Pra, në shumicën dërrmuese të rasteve, pjesa e pagave të prapambetura deklarohet por pa pagesë shtesë, ndërsa pjesa e dëmshpërblimit të pastër nuk prek fare DIVA-n.