Donacionet dhe sponsorizimet, si të financohet interesi publik pa krijuar privilegje fiskale?

Donacionet dhe sponsorizimet janë një mënyrë e rëndësishme për të mobilizuar kapitalin privat në mbështetje të kulturës, sportit, arsimit, kërkimit shkencor dhe nismave komunitare. Në një ekonomi ku financimi publik është i kufizuar, ato mund të krijojnë mundësi të reja për organizata, institucione dhe komunitete që kanë nevojë për burime shtesë.

Por një çështje e rëndësishme mbetet: si të nxitet financimi privat për interesin publik, pa krijuar hapësira për abuzim, privilegje tatimore apo mungesë transparence?

Kjo është sfida kryesore e projektligjit të ri për donacionet dhe sponsorizimet, i cili synon të zëvendësojë kuadrin ligjor të vitit 1994.

Modernizimi i kuadrit ligjor është i nevojshëm. Ekonomia, organizatat jofitimprurëse, sporti dhe industria kreative kanë ndryshuar ndjeshëm. Megjithatë, ligji nuk duhet të shihet thjesht si një instrument për të lehtësuar transferimin e parave nga biznesi te përfituesit.

Ai duhet të krijojë një sistem ku financimi privat është i gjurmueshëm, përdorimi i tij verifikohet dhe përfitimi publik mund të identifikohet.

Në këtë kuptim, sponsorizimi nuk është vetëm një marrëdhënie kontraktuale ndërmjet dy palëve. Kur shoqërohet me lehtësi tatimore, ai përfshin edhe një interes të drejtpërdrejtë publik, sepse një pjesë e të ardhurave potenciale të buxhetit përdoret për të nxitur një aktivitet të caktuar.

Cilësia e ligjit për donacionet dhe sponsorizimet nuk do të varet vetëm nga mundësitë që ai krijon për tërheqjen e financimeve private, por edhe nga mënyra se si këto financime regjistrohen, kontrollohen dhe shndërrohen në përfitime konkrete për shoqërinë.

Nga shqyrtimi i projektligjit, ALTAX vlerëson se nisma ka një qëllim të drejtë, por zbatimi i saj kërkon disa garanci që të shmangen paqartësitë ligjore, kostot e pajustifikuara për buxhetin dhe trajtimi i pabarabartë i përfituesve. Për këtë arsye, përmirësimet nuk duhet të kufizohen te formulimi i dispozitave, por të përcaktojnë qartë mënyrën se si do të funksionojë i gjithë mekanizmi i donacioneve dhe sponsorizimeve.

Një nga ndërhyrjet e para lidhet me transparencën e financimeve. Regjistri Kombëtar Elektronik duhet të bëjë të mundur identifikimin e sponsorizuesit, përfituesit, vlerës së financimit dhe qëllimit për të cilin ai është dhënë. Për sponsorizimet me vlerë mbi 5 milionë lekë, ALTAX propozon publikimin e një informacioni të përmbledhur që përfshin përfituesin, shumën, fushën e veprimtarisë dhe periudhën e kontratës. Ky publikim duhet të respektojë mbrojtjen e të dhënave personale dhe sekretin tregtar, por pa e kthyer konfidencialitetin në pengesë për kontrollin publik.

Një çështje po aq e rëndësishme është qartësia e trajtimit tatimor dhe kostoja për buxhetin e shtetit. Projektligji duhet të përcaktojë pa ekuivok mënyrën e llogaritjes së lehtësive, kufijtë e përfitimit dhe kushtet që duhet të plotësohen për njohjen e tyre. Në veçanti, duhet të sqarohet nëse lehtësia për sponsorizimet në art, kulturë dhe sport përfaqëson zbritje nga baza e tatueshme apo ulje të drejtpërdrejtë të tatimit mbi fitimin. Përpara miratimit, nevojitet edhe një vlerësim i kostos së këtij mekanizmi, duke marrë në konsideratë vlerën e mundshme të sponsorizimeve, numrin e subjekteve përfituese dhe përqendrimin e financimeve. Pa këtë vlerësim, ligjvënësi nuk mund të përcaktojë me siguri nëse lehtësia është e përballueshme dhe nëse përfitimi publik justifikon të ardhurat nga të cilat buxheti heq dorë.

Në drejtim të integritetit financiar, ligji duhet të parashikojë identifikimin e pronarit përfitues të sponsorizuesit dhe verifikimin e burimit të fondeve për rastet me vlera të larta ose me tregues të shtuar rreziku. Këto kërkesa duhet të zbatohen në përputhje me legjislacionin për parandalimin e pastrimit të parave dhe pa krijuar detyrime të panevojshme për financimet e vogla. Për sponsorizimet në natyrë nevojitet një metodologji e posaçme, e cila të përcaktojë dokumentacionin e nevojshëm, mënyrën e vlerësimit të mallrave dhe shërbimeve, referencat e çmimeve të tregut dhe rastet kur duhet të kërkohet ekspertizë e pavarur. Kjo është e domosdoshme për të shmangur që vlera e deklaruar e një kontributi të mos përputhet me vlerën e tij reale.

Regjistri Kombëtar Elektronik duhet të jetë një instrument funksional kontrolli dhe jo thjesht një detyrim formal regjistrimi. Për këtë nevojitet lidhja e tij me informacionin financiar dhe tatimor, përcaktimi i afateve për regjistrimin, verifikimin dhe korrigjimin e të dhënave, si dhe ndarja e përgjegjësive ndërmjet sponsorizuesit, përfituesit dhe institucionit administrues. Duhet të përcaktohet gjithashtu se çfarë ndodh kur fondet përdoren për një qëllim të ndryshëm nga ai i kontraktuar dhe cilat janë pasojat për lehtësinë tatimore. Në të njëjtën kohë, subjektet duhet të kenë të drejtën e ankimit kur regjistrimi refuzohet ose kur përfitimi tatimor pezullohet. Një sistem i besueshëm kontrolli kërkon jo vetëm detyrime për palët, por edhe procedura të qarta dhe të parashikueshme për administratën.

Së fundi, ligji duhet të mbështetet në proporcionalitetin e detyrimeve administrative. Nuk është e arsyeshme që një klub sportiv lokal ose një organizatë komunitare që përfiton një donacion të vogël t’i nënshtrohet të njëjtave procedura si një sponsorizim me vlerë të lartë. ALTAX propozon një sistem me nivele të ndryshme dokumentimi dhe verifikimi, sipas vlerës dhe profilit të rrezikut të financimit. Kjo do të ulte kostot e pajtueshmërisë për organizatat e vogla, pa dobësuar kontrollin mbi transaksionet që kërkojnë vëmendje më të madhe.

Vlera e këtij ligji nuk mund të gjykohet vetëm nga numri i kontratave të regjistruara apo nga shuma totale e sponsorizimeve. Këto të dhëna tregojnë sa financime janë mobilizuar, por jo domosdoshmërisht çfarë ka fituar shoqëria prej tyre.

Vlerësimi duhet të shkojë një hap më tej. Sa aktivitete kulturore janë realizuar, sa klube sportive lokale kanë marrë mbështetje, sa organizata kanë mundur të zhvillojnë veprimtarinë e tyre dhe sa komunitete kanë përfituar nga këto financime?
Duhet parë gjithashtu nëse sponsorizimet kanë shkuar drejt fushave dhe grupeve që kanë më shumë nevojë për mbështetje, apo janë përqendruar kryesisht te përfituesit që kanë kapacitet më të madh për të tërhequr interesin e biznesit.

Për këtë arsye, ALTAX propozon që zbatimi i ligjit të shoqërohet me raportim periodik mbi vlerën e sponsorizimeve, shpërndarjen e tyre sipas sektorëve dhe përfituesve, lehtësitë tatimore të përdorura dhe rezultatet e arritura. Një vlerësim i posaçëm pas 24 muajve nga hyrja në fuqi do të mundësonte identifikimin e problemeve të zbatimit dhe rishikimin e dispozitave që rezultojnë të paqarta, të kushtueshme ose joefektive. Vendi ka nevojë për një mekanizëm më të zhvilluar të financimit privat të kulturës, sportit dhe veprimtarive të tjera me interes publik. Biznesi duhet të ketë arsye dhe mundësi më të mira për të mbështetur këto fusha, ndërsa organizatat dhe institucionet përfituese duhet të kenë një kuadër ligjor që u mundëson të marrin financime pa u përballur me procedura të panevojshme.