Dobësimi i mundshëm i Lekut dhe implikimet për ekonominë shqiptare (2026–2028)

Në vitet e fundit, ekonomia shqiptare ka përjetuar një forcim të pazakontë dhe të vazhdueshëm të Lekut kundrejt euros dhe dollarit amerikan, pavarësisht deficitit të lartë tregtar kronik (rreth 5–7% e PBB-së) dhe mungesës së një transformimi të thellë strukturor drejt sektorëve me produktivitet të lartë.
Ky fenomen, i cili ka ulur kursin EUR/ALL në nivele rekord të ulëta (~96 ALL/EUR në mars 2026, sipas Bankës së Shqipërisë: mesatare zyrtare ~96.05, bid–ask 95.8–96.5), nuk është nxitur nga rritje e qëndrueshme e eksporteve industriale apo përmirësim i konkurrencës globale, por kryesisht nga flukset valutore rekord nga jashtë, të cilat kanë krijuar një tepricë të përkohshme të ofertës së euros në tregun vendas.
Burimet kryesore të këtyre flukseve përfshijnë:
• Turizmin ndërkombëtar, i cili arriti një rekord historik në 2025 me mbi 12.4 milionë vizitorë të huaj (sipas të dhënave zyrtare nga INSTAT dhe Ministria e Turizmit: 12.466–12.5 milionë, me rritje +6.6–7% krahasuar me 2024), duke gjeneruar të ardhura valutore rreth 2.6 miliardë euro (neto pas zbritjes së shpenzimeve outbound) dhe duke kontribuar deri në 20–25% të PBB-së. Këto flukse janë kryesisht formale (përmes akomodimit dhe shërbimeve të regjistruara), por një pjesë e vogël mund të jetë informale nga vizita ditore ose pagesa cash.
• Remitancat e emigrantëve, që vazhdojnë të jenë një shtyllë e rëndësishme (rreth 1.5–2 miliardë euro në vit, ose 6-7% e PBB-së sipas Bankës së Shqipërisë dhe World Bank, për shembull, 817 milionë euro në 9-mujorin e parë të 2025-s, +5.8%). Këto flukse janë pjesërisht formale (përmes bankave dhe operatorëve si Western Union), por një pjesë e konsiderueshme (rreth 30–40% sipas vlerësimeve të studimeve si World Bank Migration Survey 2024) hyn informale (cash përmes miqve, familjarëve ose vetë emigrantëve gjatë vizitave), duke shtuar paqëndrueshmëri në bilancin e pagesave.
• Investimet në pasuri të paluajtshme nga diaspora dhe investitorë të huaj, të cilat kanë nxitur rritje të çmimeve të pronave deri në 15–20% vjetore në zonat turistike dhe urbane. Këto flukse janë të lidhura me FDI-në rekord (rreth 1.7 miliardë euro në 2024, me real estate që zë 23–31% të totalit sipas Bankës së Shqipërisë dhe UNCTAD, në Q3 2025, real estate absorboi 31% të FDI-ve). Shumica janë formale (përmes regjistrimeve dhe bankave), por një pjesë mund të jetë e lidhur me fonde informale ose repatriim të parave të pa deklaruara nga diaspora.
Këto flukse kanë krijuar një tepricë të përkohshme të ofertës së euros në tregun vendas, duke prodhuar efekte si ulje e kostos së importeve në terma nominalë, por edhe presion të fortë mbi sektorët eksportues dhe mbivlerësim të Lekut.
Një pjesë e konsiderueshme e tyre (sidomos remitancat dhe disa investime në pronë) është informale (cash ose jashtë kanaleve bankare), duke shtuar paqëndrueshmëri dhe duke vështirësuar monitorimin e bilancit të pagesave, siç theksojnë analiza dhe studime të tjera (përveç ALTAX), që vlerësojnë flukse informale deri në 4–5 miliardë USD (rreth 15–25% e PBB-së në disa vjet).
Ky dokument politik analizon skenarët e mundshëm për periudhën 2026–2028, duke vlerësuar probabilitetet e tyre bazuar në modele makroekonomike (si bilanci i pagesave dhe simulime VAR), të dhëna të fundit nga FMN-ja, Banka Botërore, Banka e Shqipërisë dhe burime zyrtare vendore.

Skenarët kryesorë
Skenari Probabiliteti (përditësuar) Kursi i mundshëm EUR/ALL (2026–2028) Efektet kryesore në PBB dhe inflacion
Stabilitet i brishtë 55–60% 96–105 (gradual drejt 104–108 deri 2028) Rritje PBB 3.5–3.6% (FMN/World Bank); inflacion ~2.5–2.8%
Korrigjim gradual 30–35% 105–115 Rritje PBB ~3.2–3.4%; inflacion i importuar +0.5–1.0 pp
Goditje e jashtme 10–15% 115–125+ Rënie PBB deri -1.0% ose më shumë; inflacion >4%

Skenari më i mundshëm mbetet stabiliteti i brishtë ose korrigjimi gradual (së bashku mbi 85–90% probabilitet), me Lekun aktualisht në ~96 ALL/EUR. Kjo trajektore reflekton vazhdimësinë e flukseve të forta valutore nga turizmi dhe remitancat, por me presione në rritje nga normalizimi global i flukseve kapitale dhe tensionet gjeopolitike.
Rreziku kryesor për ekonominë shqiptare nuk është vetë dobësimi i Lekut, por varësia strukturore nga sektorë ciklikë si turizmi dhe ndërtimi, të cilët e bëjnë vendin të ndjeshëm ndaj goditjeve të jashtme (p.sh., ngadalësim në eurozonë, rritje çmimesh energjie ose kriza gjeopolitike).
Informaliteti i lartë (29.8–32.8% e PBB-së sipas vlerësimeve të World Economics dhe burimeve të tjera) shton paqëndrueshmëri, duke krijuar flukse valutore të pa raportuara por duke penguar reforma fiskale dhe rritje të qëndrueshme.
Nga ky dokument këshillohet urgjentisht diversifikim drejt eksporteve me vlerë të shtuar (industri përpunuese, bujqësi moderne, digjitalizim) dhe reforma të thella për reduktimin e informalitetit (nën 25% deri në 2028), duke shfrytëzuar fonde nga Plani i Rritjes së BE-së dhe negociatat e avancuara për anëtarësim.
Shqipëria mund të kalojë nga një model i varur nga flukse të përkohshme (përfshirë ato informale) në një rritje të qëndrueshme dhe rezistente ndaj cikleve globale, por përmes modelit Shqipëria 2.0.
Ky dokument politikash ofron një kuadër analitik për vendimmarrësit, bizneset dhe qytetarët, duke theksuar se dobësimi gradual i Lekut mund të jetë një mundësi për balancim ekonomik, por suksesi afatgjatë varet nga transformimi strukturor i ekonomisë.