Asimetria fiskale e Turizmit Shqiptar

Në vitin 2025, turizmi në Shqipëria arriti nivele rekord, duke u konsoliduar si shtylla kryesore e ekonomisë kombëtare.
Me 12.46 milionë vizitorë, 7.14 milionë netë qëndrimi nga jo-rezidentët (+37.9%) dhe 5.5 miliardë euro shpenzime turistike, sektori kontribuoi me rreth 26.4% të PBB-së (afërsisht 6.45 miliardë euro).
Me mbi 270 mijë të punësuar gjithsej industria turizmit me aktivitetet e lidhura me të dhe një multiplikator ekonomik 2.6–2.8x, turizmi tashmë ka rol përcaktues në rritjen ekonomike dhe stabilitetin fiskal, duke gjeneruar 970–1.23 miliardë euro të ardhura për buxhetin.
Megjithatë, kjo performancë shoqërohet me një mospërputhje strukturore midis rritjes së sektorit dhe kapjes fiskale të tij. Tregu i akomodimeve afatshkurtra (STR), i cili përbën rreth një të tretën e netëve të qëndrimit, operon kryesisht jashtë sistemit formal, ku 70–80% e njësive janë informale, duke krijuar një hendek fiskal të qëndrueshëm prej 40–60 milionë euro në vit. Ky hendek priret të zgjerohet me rritjen e turizmit dhe dixhitalizimin e ofertës.
Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve ka adresuar sektorin përmes Planit të Turizmit 2025, i cili përfaqëson një hap të rëndësishëm drejt përmirësimit të administrimit fiskal.
Megjithatë, një rivlerësim analitik tregon se indeksi i fizibilitetit arrin deri 74/100, për shkak të tre kufizimeve kryesore: (i) mbështetja e lartë në kontroll manual jo të shkallëzueshëm, (ii) mungesa e integrimit të ekonomisë dixhitale dhe platformave, dhe (iii) mungesa e një modeli institucional të qartë operativ. Këto kufizime e bëjnë planin efektiv në nivel taktik, por të pamjaftueshëm për adresimin e informalitetit strukturor.
Zgjidhja optimale konsiston në adoptimin e një reforme të bazuar në parimet e DAC7 Directive, e strukturuar në tre faza: raportim i detyrueshëm nga platformat (2026), mbajtje në burim e tatimeve (2027) dhe harmonizim me standardet e BE-së (2028+). Kjo qasje mundëson kalimin nga kontrolli manual në kapje automatike të të ardhurave.
Ndikimi i pritshëm i reformës është i konsiderueshëm me +25–40 milionë euro të ardhura shtesë çdo vit, reduktim 70–90% i hendekut fiskal, dhe formalizim mbi 80% i tregut STR. Në të njëjtën kohë, përmirësohet konkurrenca midis operatorëve, rritet transparenca dhe ulet kostoja administrative.
Në përfundim, sfida kryesore e turizmit shqiptar nuk është vetëm rritja, por kryesorja është përfshirja efektive dhe e drejtë e rritjes në sistemin fiskal.