Paratë e qytetarëve sipas KLSH – Zbatimi i Buxhetit 2025

0 €

Raporti i ALTAX analizon zbatimin e Buxhetit të Shtetit për vitin 2025, duke u mbështetur në gjetjet e Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH), dhe i rivlerëson ato në kushtet e ndryshimeve të krijuara nga Paketa e Faljes Fiskale 2026. Qëllimi është të evidentojë jo vetëm përputhjen formale të treguesve buxhetorë me objektivat e miratuara, por edhe cilësinë reale të menaxhimit të financave publike, qëndrueshmërinë fiskale dhe përgjegjshmërinë institucionale.
1. Mesazhi kryesor i raportit
Buxheti i vitit 2025 arriti të ruajë deficitin brenda kufirit formal prej 47.1 miliardë lekësh, ose 1.8% të PBB-së. Megjithatë, ky rezultat nuk përfaqëson domosdoshmërisht një përmirësim të shëndetit të financave publike.

Sipas analizës së ALTAX, dobësitë vazhdojnë në mbledhjen e të ardhurave, disiplinën e shpenzimeve, realizimin e investimeve, administrimin e detyrimeve dhe saktësinë e raportimit financiar.

Problemi kryesor nuk qëndron vetëm te planifikimi fillestar i buxhetit, por te i gjithë cikli i menaxhimit të tij: planifikimi, miratimi, rishikimi, ekzekutimi dhe raportimi.

Përfundimi thelbësor: Shqipëria arrin të ruajë disa tregues makro-fiskalë brenda objektivave, por ende nuk garanton të njëjtën cilësi në administrimin e burimeve publike dhe në kthimin e tyre në rezultate konkrete për ekonominë dhe qytetarët.
2. Falja fiskale 2026: përmirësim i stokut, jo domosdoshmërisht i arkëtimeve
Një nga kontributet kryesore të raportit është rivlerësimi i borxhit tatimor dhe doganor pas zbatimit të ligjit nr. 86/2025.

Deri më 23 tetor 2026, Administrata Tatimore raportoi 453 milionë euro detyrime të fshira ose të shuara, që lidhen me rreth 220.4 mijë tatimpagues.

ALTAX vlerëson se:
– Stoku i borxhit tatimor dhe doganor, nga 256.3 miliardë lekë në fund të vitit 2025, zbret në rreth 191 miliardë lekë pas faljes automatike.
– Në skenarin qendror, me përfshirjen e opsionit për periudhën 2015–2019, stoku mund të zbresë në rreth 171 miliardë lekë.
– Pjesa potencialisht e arkëtueshme mbetet afërsisht 55 miliardë lekë.
– Efekti neto i faljes në arkën e pritshme është afër zeros, sipas modelit të ALTAX.
Kjo evidenton një dallim të rëndësishëm ndërmjet fshirjes kontabël të detyrimeve dhe përmirësimit real të kapacitetit të shtetit për të mbledhur të ardhurat.

Gjetja kryesore: Falja e ka zvogëluar stokun e borxhit, por nuk ka zgjidhur problemin e rikuperimit të detyrimeve dhe as krijimin e borxhit të ri.

Në vitin 2025, stoku tatimor u rrit me 31.9 miliardë lekë dhe ai doganor me 12.7 miliardë lekë. Këto detyrime të reja nuk preken nga falja.
3. Dobësitë kryesore të menaxhimit të financave publike
Raporti identifikon gjashtë problematika strukturore:

1. Borxhi tatimor dhe doganor: Problemi kryesor është aftësia e kufizuar për të rikuperuar detyrimet dhe për të parandaluar krijimin e borxhit të ri.

2. Disiplina buxhetore: Rishikimet e vona, angazhimet pas datës 15 tetor dhe përqendrimi i pagesave në dhjetor tregojnë dobësi në kontrollin e ekzekutimit buxhetor.

3. Investimet publike: Realizimi i shpenzimeve kapitale ishte 83.8%, ndërsa 62.2% e mosrealizimit lidhej me financimin e huaj. Fondet e planifikuara nuk përkthehen automatikisht në investime të realizuara dhe funksionale.

4. Saktësia e treguesve fiskalë: Klasifikimet kontabël, efektet e kursit të këmbimit dhe fshirja e detyrimeve mund të krijojnë një pamje më të favorshme të financave publike sesa gjendja reale.

5. Risqet jashtë buxhetit: Koncesionet, PPP-të, garancitë dhe ndërmarrjet publike vazhdojnë të krijojnë ekspozime financiare që mund të kalojnë në barrë për buxhetin.

6. Përgjegjshmëria institucionale: Përsëritja e problematikave tregon se rekomandimet e auditimit nuk janë shndërruar ende në një sistem efektiv parandalimi dhe kontrolli.
4. Çfarë duhet të shqetësojë më shumë për qëndrueshmërinë fiskale?
ALTAX vlerëson se vëmendja nuk duhet të përqendrohet vetëm te niveli i borxhit publik apo deficiti buxhetor.

Ekzistojnë edhe detyrime dhe ekspozime të tjera që mund të ndikojnë në financat publike:
– 73.4 miliardë lekë të drejta dhe detyrime të lidhura me nënhuatë dhe garancitë, ku rreth 73% e nënhuave lidhen me sektorin energjetik.
– Angazhime kontraktore dhe pagesa të përqendruara në fund të vitit.
– Detyrime të ndërsjella të ndërmarrjeve publike.
– Rreziqe nga PPP-të dhe kontratat koncesionare.
– Presione të mundshme mbi financimin e skemave sociale.
Këto elemente kërkojnë monitorim të integruar, sepse qëndrueshmëria fiskale nuk varet vetëm nga detyrimet që regjistrohen në borxhin publik, por edhe nga ekspozimet që mund të shndërrohen në shpenzime të ardhshme.
5. Pse përsëriten problemet?
Raporti nuk paraqet si të provuara shkaqet që qëndrojnë pas problematikave të evidentuara. Ai i trajton ato si hipoteza të hapura që kërkojnë auditim të mëtejshëm.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për të kuptuar nëse dobësitë burojnë nga:
– mangësi në kapacitetet administrative;
– planifikim jorealist të të ardhurave dhe shpenzimeve;
– kontrolle të pamjaftueshme mbi angazhimet publike;
– dobësi në përgjegjësinë individuale dhe institucionale;
– mekanizma joefektivë të ndjekjes së rekomandimeve të auditimit.
Qasja e ALTAX është të ndajë faktet e dokumentuara nga interpretimet dhe hipotezat, duke shmangur nxjerrjen e përfundimeve që kërkojnë prova shtesë.
Raporti propozon kalimin nga rekomandimet e përgjithshme të auditimit drejt një sistemi konkret përgjegjësie dhe monitorimi.

Prioritetet përfshijnë:
– Ndarjen e borxhit tatimor sipas vjetërsisë, mundësisë së rikuperimit dhe përgjegjësisë për mosarkëtimin.
– Monitorimin e veçantë të borxhit të ri pas faljes fiskale.
– Përmirësimin e planifikimit dhe kontrollit të angazhimeve buxhetore.
– Analizën e realizimit fizik dhe financiar të investimeve publike.
– Transparencë më të madhe për PPP-të, garancitë dhe ndërmarrjet publike.
– Përmirësimin e kontabilitetit, auditimit të brendshëm dhe raportimit financiar.
– Përcaktimin e përgjegjësive konkrete për çdo institucion dhe rekomandim të pazbatuar.
Raporti përfshin gjithashtu një plan veprimi për tatimpaguesit deri më 31 dhjetor 2026, një matricë përgjegjësie institucionale dhe tabela monitorimi të përdorshme nga media dhe Kuvendi.

Përshkrim

KLSH vlerëson se buxheti i vitit 2025 u zbatua brenda kufirit formal të deficitit (47.1 mld lekë, 1.8% e PBB), por me dobësi të vazhdueshme në planifikim, të ardhura, shpenzime, raportim dhe përgjegjshmëri.

Konkluzioni i auditimit të përputhshmërisë është i kualifikuar, sepse mospërputhjet me kuadrin ligjor janë materiale por jo të përhapura gjerësisht.

Konkluzioni kryesor është se përputhshmëria me një tregues makro nuk është e barabartë me shëndetin e financave publike. Shteti mbledh dhe shpenzon shuma të mëdha, por nuk garanton në të njëjtën masë arkëtimin e detyrimeve, disiplinën e angazhimeve, cilësinë e investimeve dhe saktësinë e raportimit.

Por pamja e borxhit tatimor e doganor ndryshoi në 2026. Ligji nr. 86/2025 fshiu automatikisht detyrimet deri më 31.12.2014 dhe krijoi shuarje të pjesshme ose me kusht pagese për periudhat 2015–2024. Deri më datën e këtij raporti, Administrata Tatimore raportoi 453 mln euro detyrime të fshira ose të shuara për 220.4 mijë tatimpagues, rreth 44 mld lekë në një konvertim ilustrues.

Ky raport e lexon bazën e KLSH-së për 2025 përmes këtij fakti, pra çfarë mbetet e vërtetë, çfarë ndryshon në shifra dhe çfarë duket se ndryshon pa ndryshuar në fakt.

Gjashtë përfundime

  1. Problemi është rikuperimi dhe parandalimi i borxhit të ri, jo vetëm mbledhja. Në 2025 stoku tatimor u rrit me 31.9 mld lekë dhe ai doganor me 12.7 mld. Ligji nuk prek borxhin e krijuar pas 31.12.2024.
  2. Stoku i borxhit tatimor-doganor shfryhet, por arka jo. Falja fshin borxh që modeli e vlerësonte me shanse të ulëta arkëtimi. Efekti neto në arkën e pritshme është afër zeros në modelin e ALTAX, ndërsa stoku nominal bie me rreth një të katërtën.
  3. Buxheti nuk zbatohet me disiplinë të plotë. Rishikimet e vona, angazhimet pas 15 tetorit dhe pagesat e grumbulluara në dhjetor e vënë cilësinë e investimeve nën presion.
  4. Investimet nuk garantohen nga fondet e akorduara. Kapitalet u realizuan 83.8%, me 62.2% të mosrealizimit nga financimi i huaj, ndërsa transfertat për agjenci e ndërmarrje fryjnë treguesin.
  5. Treguesit e raportuar nuk e masin saktë pozicionin fiskal. Gabimet e klasifikimit shkojnë në të dyja drejtimet, rënia e borxhit publik ndaj PBB-së është pjesërisht efekt kursi dhe tani edhe stoku i borxhit tatimor përmirësohet pjesërisht nga një fshirje, jo nga arkëtimi.
  6. Risqet kalojnë te buxheti me monitorim të dobët, dhe falja e dytë në dy vjet krijon rrezik moral. PPP-të, garancitë dhe ndërmarrjet publike mbeten burime risku, ndërsa ligji nr. 86/2025 vjen pas ligjit nr. 127/2024 për gjobat dhe rrit pritshmërinë e amnistive të përsëritura.

Vlerësimi i ALTAX Observatory e peshon më shumë stokun e të drejtave të paarkëtuara (tani të shfryrë), detyrimet e ndërsjella të ndërmarrjeve publike dhe financimin e skemave sociale, ndërsa problemet e procesit rrisin koston dhe rrezikun por peshojnë më pak në shumë (seksioni 9). Ky version jep një vlerësim të përafërt të pjesës së rikuperueshme të borxhit para dhe pas faljes (seksioni 10), i shënon shkaqet si hipoteza të hapura që kërkojnë auditim të thelluar (seksioni 11) dhe ofron një plan veprimi për tatimpaguesit deri më 31 dhjetor (seksioni 14). Tabelat e gatshme për median dhe Kuvendin, përfshirë Panelin Premium, janë në seksionin 17.

Gjetjet evidentojnë se problemi është jo vetëm te cilësia e planifikimit fillestar, por edhe te dobësia e gjithë ciklit të menaxhimit buxhetor: planifikim, miratim, rishikim, ekzekutim dhe raportim.

Në tërësi, kjo tregon një buxhet që menaxhohet më shumë përmes korrigjimeve gjatë vitit sesa përmes një procesi të qëndrueshëm planifikimi dhe kontrolli.