Shqipëria në arkitekturën e re tregtare të Evropës, 2026

Nëntëmujori i vitit 2026 tregon një ekonomi shqiptare ku rimëkëmbja e eksporteve mbetet e pjesshme dhe ekuilibri i jashtëm mbështetet gjithnjë e më shumë te shërbimet, veçanërisht turizmi, sesa te aftësia prodhuese e sektorëve të mallrave. Eksportet arritën në 280 miliardë lekë, me rritje vjetore 8,1%, por mbeten dukshëm nën nivelin e vitit 2022. Përmirësimi i fundit vjen pas rënies së fortë të viteve të mëparshme dhe nuk përbën ende dëshmi të një ndryshimi strukturor. Mbulimi i importeve nga eksportet, që ra në 39% në vitin 2025, u rikuperua vetëm në 40,6% gjatë nëntëmujorit.

Përbërja e rritjes nxjerr në pah një dobësi më të thellë. Mineralet, energjia dhe materialet e ndërtimit e metalet japin kontribute të rëndësishme, ndërsa tekstilet dhe këpucët, një nga bazat tradicionale të eksporteve shqiptare, vazhdojnë të tkurren. Rritja e disa kategorive ndikohet gjithashtu nga efekte të bazës krahasuese, ri-eksportet dhe ndryshimet në strukturën e tregtisë. Edhe zgjerimi i eksporteve të makinerive kërkon analizë më të hollësishme për të përcaktuar sa pasqyron kapacitete prodhuese vendase dhe sa lidhet me komponentë të zinxhirëve ndërkombëtarë të furnizimit. Për këtë arsye, rritja e eksporteve në vlerë nuk duhet barazuar automatikisht me zgjerimin e kapacitetit industrial.

Në të kundërt, bilanci i jashtëm paraqitet më i favorshëm. Deficiti i llogarisë korrente u ul me 40,6% në gjysmën e parë të vitit 2026, ndërsa të ardhurat neto nga turizmi arritën në 957 milionë euro. Turizmi neto është rritur ndjeshëm gjatë viteve të fundit dhe mbulon një pjesë gjithnjë e më të madhe të deficitit tregtar të mallrave. Ky zhvillim mbështet stabilitetin makroekonomik, por nuk dëshmon përmirësim paralel të konkurrueshmërisë industriale. Përkundrazi, forcimi i lekut dhe rritja e kostove të punës mund të shtojnë presionin mbi eksportuesit, veçanërisht mbi aktivitetet që konkurrojnë kryesisht përmes çmimeve.

Avantazhi i Shqipërisë nga kostoja e ulët e punës është gjithashtu më i kufizuar kur krahasohet me produktivitetin. Megjithëse kostoja orare është dukshëm më e ulët se në Serbi, diferenca ngushtohet kur llogaritet produktiviteti për orë pune. Rritja e pagave dhe forcimi i kursit të këmbimit mund ta zvogëlojnë më tej këtë avantazh, nëse nuk shoqërohen me përmirësime të produktivitetit dhe të vlerës së shtuar. Kjo e bën gjithnjë e më pak të qëndrueshme një strategji eksporti të mbështetur kryesisht te krahu i lirë i punës.

Edhe investimet e huaja kërkojnë vlerësim përtej vëllimit të kapitalit të tërhequr. Pesha e investimeve në pasuri të paluajtshme arriti në 53% të flukseve totale të investimeve të huaja direkte në gjysmën e parë të vitit 2026. Paralelisht, jetëgjatësia e marrëdhënieve të reja eksportuese mbetet e kufizuar: vetëm 36% mbijetojnë vitin e parë dhe 4% zgjasin më shumë se pesë vjet. Këta tregues ngrenë pyetjen nëse kapitali i investuar po krijon zinxhirë të qëndrueshëm prodhimi, furnizues vendas dhe kapacitete eksportuese, apo po përqendrohet gjithnjë e më shumë në aktivitete me kthim të lidhur me pronën dhe kërkesën e brendshme. Kjo mbetet një hipotezë që kërkon verifikim përmes të dhënave mbi punësimin, furnizimet vendase dhe strukturën sektoriale të investimeve.

Përfundimi kryesor është se Shqipëria po arrin të ruajë ekuilibrin e jashtëm më mirë sesa po forcon bazën e saj prodhuese. Turizmi dhe flukset e tjera valutore lehtësojnë presionin e deficitit tregtar, por nuk zëvendësojnë nevojën për eksporte më të diversifikuara, produktivitet më të lartë dhe investime që krijojnë lidhje të qëndrueshme me ekonominë vendase. Sfida e politikës ekonomike nuk është thjesht të tërheqë më shumë kapital ose të regjistrojë rritje më të lartë të eksporteve, por të përmirësojë shpërndarjen e investimeve ndërmjet sektorëve dhe aftësinë e tyre për të prodhuar vlerë të shtuar. Nëse nuk ndodh ky ndryshim, përmirësimi i treguesve makroekonomikë mund të bashkëjetojë me një bazë industriale të dobët dhe me një model rritjeje të ekspozuar ndaj luhatjeve të turizmit, kursit të këmbimit dhe tregjeve të jashtme.