Daljet e kapitalit shqiptar jashtë vendit 2015 – 2025

Ky raport i ALTAX Observatory analizon një ndryshim të thellë historik në ekonominë shqiptare: kalimin nga një ekonomi tërheqëse e kapitalit të huaj drejt një burimi në rritje të daljeve të kapitalit privat. Gjatë periudhës 2015–2025, investimet e huaja direkte hyrëse (IHD) mbetën robuste, duke arritur 1,635 milionë euro në 2025. Megjithatë, daljet e kapitalit (ODI – Outward Direct Investment) u rritën me shpejtësi të lartë, duke kaluar nga nivele simbolike në 302 milionë euro në 2025, kryesisht të kanalizuara në pasuri të paluajtshme jashtë vendit.
Pika kyçe:
► Stoku i pasurive të paluajtshme të rezidentëve shqiptarë jashtë vendit u rrit nga 6.5 milionë euro (2022) në 766.5 milionë euro (2023).
► Flukset vjetore ODI për asete arritën 241 milionë euro (2024) dhe 302 milionë euro (2025).
► IHD hyrëse dominojnë ende, por me një pjesë të madhe të fitimeve të riinvestuara (mbi 50%), duke sinjalizuar mungesë diversifikimi prodhues.
► Krijohet një cikël paradoksal: importim kapitali për ndërtim brenda vendit dhe eksportim kapitali për blerje prona jashtë (kryesisht Itali, Greqi, Spanjë).
Analiza tregon se ky model po thellon asimetrinë strukturore të ekonomisë shqiptare, duke favorizuar financiarizimin dhe pasuritë e paluajtshme në kurriz të investimeve prodhuese. Projeksionet tregojnë se, pa reforma, në skenarin bazë ODI mund të arrijë 443 milionë euro deri në 2030, ndërsa në skenarin pesimist afrohet 607 milionë euro, një nivel që mund të erodojë ndjeshëm bazën e kapitalit vendor.
Raporti rekomandon një paketë të integruar masash politike: forcim të transparencës së pronësisë përfituese, due diligence rigoroze për pasuritë e paluajtshme, rritje të kapaciteteve të FIA-së, dhe reforma industriale për të ridrejtuar kapitalin drejt sektorëve me vlerë të lartë të shtuar.
Gjetjet kryesore
► Shqipëria po kalon nga një ekonomi pritëse e IHD drejt një modeli hibrid me dalje të shpejta kapitali privat (ODI), kryesisht në formën e investimeve në pasuri të paluajtshme jashtë vendit.
► Stoku i pronave të shqiptarëve jashtë vendit u rrit 117 herë në vetëm një vit (nga €6.5 mln në 2022 në €766.5 mln në 2023).
► Flukset vjetore ODI për asete arritën €241 mln (2024) dhe €302 mln (2025), duke shënuar një rritje dramatike pas vitit 2021.
► Ekziston një cikël paradoksal: IHD hyrëse financojnë kryesisht ndërtimin dhe pasuritë e paluajtshme brenda vendit, ndërsa kapitali privat shqiptar po del masivisht për të blerë prona jashtë (Itali, Greqi, Spanjë).
► Pjesa më e madhe e IHD hyrëse (mbi 50%) tashmë vjen nga fitimet e riinvestuara, duke sinjalizuar mungesë të investimeve të reja prodhuese (greenfield).
► Pa ndërhyrje, skenari bazë projeksionon ODI në €443 mln deri në 2030, ndërsa skenari pesimist arrin €607 mln, duke rrezikuar erozionin e bazës prodhuese vendase.
Politikat e rekomanduara
1. Forcim i transparencës — Krijimi i Regjistrit Kombëtar të Pronësisë Përfituese për të gjitha kompanitë dhe pronat, me akses publik të kufizuar.
2. Due Diligence rigoroze — Zbatim i detyrueshëm i KYC të avancuar për të gjitha transaksionet e pasurive të paluajtshme mbi €50,000.
3. Rritje e kapaciteteve — Fuqizim i FIA-s me personel, teknologji dhe bashkëpunim ndërkombëtar.
4. Reforma fiskale — Taksim progresiv i pasurive të paluajtshme jashtë vendit dhe raportim i detyrueshëm vjetor nga rezidentët fiskalë shqiptarë.
5. Ridrejtim i kapitalit — Paketë incentivash për investime prodhuese dhe eksportuese brenda vendit (sektorë prioritarë ICT, energji e rinovueshme, bujqësi të përpunuar).
6. Monitorim i flukseve — Raportim tremujor i detajuar i ODI-së sipas destinacioni dhe lloj aseti.